Wat betekent onwaardig om te erven?

Onwaardigheid is een burgerlijke sanctie die een erfgenaam van de nalatenschap uitsluit omdat hij een ernstig misdrijf tegen de erflater heeft gepleegd (art. 4.6 BW). De onwaardige wordt geacht nooit erfgenaam te zijn geweest en erft dus niets.

Kan iemand die de erflater heeft gedood nog erven?

Nee. Wie als dader, mededader of medeplichtige schuldig is bevonden aan een feit dat de dood van de erflater heeft veroorzaakt — of aan een poging daartoe — is onwaardig om te erven (art. 4.6 BW). Bij doodslag en moord werkt die onwaardigheid automatisch door de schuldigverklaring.

Is onwaardigheid altijd automatisch?

Nee. Bij de zwaarste feiten (die de dood veroorzaakten) is de onwaardigheid van rechtswege. Bij bepaalde andere geweldmisdrijven tegen de erflater — zoals slagen en verwondingen — moet de strafrechter of de familierechtbank de onwaardigheid uitdrukkelijk uitspreken (art. 4.6 BW).

Wat gebeurt er met het erfdeel van een onwaardige?

De onwaardige wordt geacht nooit recht te hebben gehad en moet alle vruchten en inkomsten teruggeven die hij sinds het overlijden ontving. Zijn aandeel gaat naar zijn afstammelingen als er plaatsvervulling is, en anders door aanwas naar de andere erfgenamen in dezelfde graad (art. 4.8 BW).

Onwaardig om te erven: wanneer verliest een erfgenaam zijn erfrecht?

Q: Kan de erflater een onwaardige erfgenaam vergeven?

In bepaalde gevallen wel. Voor de misdrijven waarvoor de onwaardigheid moet worden uitgesproken, is er geen onwaardigheid als de erflater de feiten heeft vergeven. Die vergiffenis moet in een geschrift staan dat na de feiten is opgemaakt in de vorm van een testament (art. 4.7 BW).

Niet iedereen die in principe zou erven, mag dat ook effectief. Wie een ernstig misdrijf tegen de overledene pleegde, kan onwaardig worden verklaard en van de nalatenschap worden uitgesloten (art. 4.6 BW). De klassieke toepassing: wie de erflater heeft gedood, kan van hem niet erven. Hieronder lees je welke feiten tot onwaardigheid leiden, wanneer die automatisch is en wat de gevolgen zijn.

Wie is onwaardig om te erven?

Art. 4.6 BW somt de gevallen van onwaardigheid op. Onwaardig — en dus uitgesloten — is onder meer:

hij die schuldig is bevonden als dader, mededader of medeplichtige aan een feit op de persoon van de erflater dat zijn dood heeft veroorzaakt, of aan een poging daartoe (art. 4.6, § 1, 1°);
hij die onwaardig is verklaard wegens zo’n feit, maar zelf overleed vóór een veroordeling (2°);
hij die onwaardig is verklaard omdat hij schuldig werd bevonden aan bepaalde andere geweldmisdrijven tegen de erflater — zoals slagen en verwondingen (3°).

Bron: art. 4.6 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Automatisch of door de rechter uitgesproken?

Niet elke onwaardigheid werkt op dezelfde manier (art. 4.6, § 2 BW):

Voor de zwaarste feiten (die de dood van de erflater veroorzaakten, § 1, 1°) is de onwaardigheid een burgerlijke sanctie die van rechtswege uitwerking heeft, louter door de schuldigverklaring. Er is geen aparte uitspraak nodig.
Voor de gevallen onder § 1, 2° moet de onwaardigheid worden uitgesproken door de rechtbank, op vordering van de procureur des Konings.
Voor de andere geweldmisdrijven (§ 1, 3°) kan de strafrechter die de betrokkene schuldig bevindt, de onwaardigheid uitspreken — ook bij een poging.

Het onderscheid is belangrijk: bij doodslag en moord is uitsluiting automatisch, bij lichtere geweldsfeiten is een uitdrukkelijke beslissing nodig.

Bron: art. 4.6 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Kan de erflater vergiffenis schenken?

Voor de misdrijven waarvoor de onwaardigheid moet worden uitgesproken (art. 4.6, § 1, 3°), is er geen onwaardigheid als de erflater de feiten heeft vergeven (art. 4.7 BW). Die vergiffenis is aan strenge vormvereisten onderworpen: ze kan enkel worden geschonken in een geschrift dat van de erflater uitgaat en dat na de feiten is opgemaakt in de vorm die voor een testament vereist is.

Een mondelinge of losse verzoening volstaat dus niet.

Bron: art. 4.7 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Wat zijn de gevolgen van onwaardigheid?

De gevolgen zijn ingrijpend (art. 4.8 BW):

De onwaardige wordt geacht nooit enig recht in de nalatenschap te hebben gehad — al blijven de rechten van derden te goeder trouw overeind.
Hij moet alle vruchten en inkomsten teruggeven die hij sinds het openvallen van de nalatenschap heeft genoten.
Zijn aandeel gaat naar zijn afstammelingen als er plaatsvervulling is; zo niet komt het door aanwas ten goede aan de andere erfgenamen in dezelfde graad.

Merk op: de kinderen van de onwaardige worden zelf niet gestraft. Zij kunnen via plaatsvervulling het deel van hun onwaardige ouder alsnog erven.

Bron: art. 4.8 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Onwaardigheid versus onterven

Onwaardigheid is niet hetzelfde als onterven. Onterven doe je zelf, via testament of schenking, binnen de grenzen van het reservatair erfdeel — je kan een kind zo minder geven, maar niet volledig uitsluiten. Onwaardigheid is een wettelijke sanctie die pas speelt na een ernstig misdrijf en die een erfgenaam volledig uitsluit, ook al is hij reservataire erfgenaam. Wil je weten wat wél kan via testament, lees dan ons artikel over een kind onterven en het reservatair erfdeel.

Wanneer schakel je best een advocaat in?

Laat je bijstaan wanneer:

je meent dat een erfgenaam onwaardig zou moeten worden verklaard na een geweldmisdrijf;
je zelf beschuldigd wordt en je erfrechten in het gedrang komen;
er discussie is over de teruggave van reeds ontvangen goederen of inkomsten;
de gevolgen voor de kinderen van de onwaardige (plaatsvervulling) onduidelijk zijn.

Vragen over onwaardigheid of uitsluiting van een erfgenaam? Beschrijf je situatie in enkele zinnen en laat je gratis en vrijblijvend matchen met een advocaat erfrecht in jouw buurt. → Beschrijf je zaak

Aan deze algemene informatie kunnen geen rechten worden ontleend; ze vervangt geen juridisch advies over jouw concrete dossier. Het contacteren van een advocaat via dit platform doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.