Imprevisie: kun je een contract heronderhandelen bij gewijzigde omstandigheden?

Een contract loopt soms jaren, en intussen kan de wereld grondig veranderen: grondstofprijzen ontploffen, de markt keldert, een crisis breekt uit. Moet je dan gewoon blijven presteren, ook al is je contract plots verlieslatend? Het uitgangspunt is ja — maar het nieuwe verbintenissenrecht voert een uitzondering in: de imprevisieleer of hardship (art. 5.74 BW). Hieronder lees je wanneer je een contract mag laten heronderhandelen.

De regel: contracten moeten worden nagekomen

Art. 5.74 BW bevestigt eerst het principe: “Elke partij moet haar verbintenissen nakomen, ook al zou de uitvoering ervan meer bezwarend geworden zijn ofwel doordat de kostprijs van de uitvoering is gestegen, ofwel doordat de waarde van de tegenprestatie is verminderd.”

Een contract wordt dus niet herzien louter omdat het duurder of minder lonend is geworden. De rechtszekerheid primeert.

Bron: art. 5.74 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

De uitzondering: heronderhandeling bij imprevisie

Toch kan de schuldenaar de schuldeiser vragen om het contract opnieuw te onderhandelen met het oog op aanpassing of beëindiging, als aan vijf cumulatieve voorwaarden is voldaan (art. 5.74 BW):

1. een verandering van omstandigheden maakt de uitvoering buitensporig bezwarend, dermate dat ze redelijkerwijze niet langer kan worden geëist;
2. die verandering was onvoorzienbaar bij de contractsluiting;
3. ze is ontoerekenbaar aan de schuldenaar;
4. de schuldenaar heeft dit risico niet voor zijn rekening genomen; en
5. de wet noch het contract sluiten die mogelijkheid uit.

Alle vijf moeten vervuld zijn. Ontbreekt er één — bijvoorbeeld omdat het contract een clausule bevat die het risico bij de schuldenaar legt — dan speelt de imprevisie niet.

Bron: art. 5.74 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

Blijven presteren tijdens de onderhandelingen

Belangrijk: het vragen van een herziening is geen reden om de uitvoering stop te zetten. De wet bepaalt uitdrukkelijk dat de partijen hun verbintenissen blijven nakomen in de loop van de heronderhandelingen (art. 5.74 BW). Wie eenzijdig opschort, riskeert zelf in de fout te gaan.

Bron: art. 5.74 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

Wat als de heronderhandeling mislukt?

Weigert de tegenpartij of leidt het overleg tot niets binnen een redelijke termijn, dan kan de rechter tussenkomen. Op verzoek van een partij kan hij (art. 5.74 BW):

• het contract aanpassen om het in overeenstemming te brengen met wat de partijen redelijkerwijze zouden zijn overeengekomen als ze met de verandering rekening hadden gehouden; of
• het contract geheel of gedeeltelijk beëindigen, op een datum die niet vóór de verandering van omstandigheden mag liggen.

De vordering wordt ingesteld en behandeld zoals in kort geding, zodat een snelle beslissing mogelijk is.

Bron: art. 5.74 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

Imprevisie versus overmacht

Verwar imprevisie niet met overmacht. Bij overmacht is de uitvoering onmogelijk geworden, en word je (tijdelijk of definitief) bevrijd. Bij imprevisie is de uitvoering nog mogelijk, maar buitensporig zwaar — en dan mik je op aanpassing of beëindiging, niet op bevrijding. Het onderscheid bepaalt welke weg je bewandelt.

Wanneer schakel je best een advocaat in?

Laat je bijstaan wanneer:

• een langlopend contract door onvoorziene omstandigheden verlieslatend werd;
• je moet inschatten of de vijf voorwaarden vervuld zijn;
• je contract een hardship- of overmachtsclausule bevat waarvan de draagwijdte onduidelijk is;
• de tegenpartij een herziening weigert en je de rechter wil vatten.

Werd je contract onhoudbaar door gewijzigde omstandigheden? Beschrijf je situatie in enkele zinnen en laat je gratis en vrijblijvend matchen met een advocaat ondernemingsrecht in jouw buurt. → Beschrijf je zaak

---

Aan deze algemene informatie kunnen geen rechten worden ontleend; ze vervangt geen juridisch advies over jouw concrete dossier. Het contacteren van een advocaat via dit platform doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.