Overmacht in een contract: wanneer ben je bevrijd van je verplichtingen?

Een storm, een brand, een plotse wettelijke verbod: soms wordt het onmogelijk om een contract na te komen door iets wat buiten je wil ligt. In dat geval kan je je op overmacht beroepen. Maar niet elke tegenslag telt: overmacht vereist een ontoerekenbare onmogelijkheid die onvoorzienbaar en onvermijdbaar is (art. 5.226 BW). Hieronder lees je wanneer je bevrijd bent, wat er gebeurt bij tijdelijke overmacht en welke meldingsplicht je hebt.

Wat is overmacht?

Art. 5.226, § 1 BW omschrijft het begrip: “Er is sprake van overmacht in geval van ontoerekenbare onmogelijkheid voor de schuldenaar om zijn verbintenis na te komen. Hierbij wordt rekening gehouden met het onvoorzienbaar en het onvermijdbaar karakter van het beletsel tot nakoming.”

Drie elementen zijn dus cruciaal:

• ontoerekenbaar: het beletsel is niet aan jou te wijten;
• onvoorzienbaar: je kon het bij het sluiten van het contract redelijkerwijze niet voorzien;
• onvermijdbaar: je kon het niet vermijden of de gevolgen niet opvangen.

Bron: art. 5.226, § 1 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

Blijvend of tijdelijk onmogelijk?

Het gevolg van overmacht hangt af van de duur van de onmogelijkheid (art. 5.226, § 1 BW):

• Is de nakoming blijvend onmogelijk geworden, dan ben je bevrijd van je verbintenis.
• Is ze slechts tijdelijk onmogelijk, dan wordt je verbintenis opgeschort voor de duur van die onmogelijkheid. Zodra het beletsel wegvalt, moet je alsnog nakomen.

In een wederkerig contract werkt dat door op de tegenprestatie: valt jouw verbintenis definitief weg, dan is de tegenpartij in de regel ook niet meer gehouden tot haar deel.

Bron: art. 5.226, § 1 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

Onmogelijk, niet louter moeilijker

Een veelgemaakte fout: overmacht inroepen omdat iets duurder of moeilijker is geworden. Dat volstaat niet. Overmacht vereist een echte onmogelijkheid tot nakoming.

Wordt de uitvoering enkel zwaarder door onvoorziene omstandigheden (bijvoorbeeld sterk gestegen grondstofprijzen), dan spreekt men eerder van imprevisie (of hardship). Dat is een aparte regeling waarbij je onder voorwaarden een heronderhandeling of aanpassing kan vragen — maar geen bevrijding.

Je meldingsplicht

Overmacht ontslaat je niet van elke verplichting. Zodra je kennis hebt of behoort te hebben van een oorzaak van onmogelijkheid, moet je de schuldeiser daarvan binnen een redelijke termijn op de hoogte brengen (art. 5.226, § 2 BW).

Verzuim je die melding, dan kan je aansprakelijk zijn voor de schade die daaruit voortvloeit — bijvoorbeeld omdat de tegenpartij geen alternatief kon regelen. Communiceer dus tijdig en schriftelijk.

Bron: art. 5.226, § 2 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

Praktisch: hoe roep je overmacht correct in?

1. Ga na of er echt een onmogelijkheid is (niet louter een verzwaring).
2. Verwittig de tegenpartij zo snel mogelijk, schriftelijk, met opgave van de oorzaak.
3. Documenteer het beletsel (officiële besluiten, vaststellingen, bewijzen van de gebeurtenis).
4. Check je contract: veel overeenkomsten bevatten een eigen overmachtsclausule die het begrip verruimt of net beperkt, of specifieke gevolgen regelt.

Wanneer schakel je best een advocaat in?

Laat je bijstaan wanneer:

• de tegenpartij betwist dat er sprake is van overmacht;
• je een schadevergoeding vordert of net afweert wegens niet-nakoming;
• je contract een overmachts- of hardshipclausule bevat waarvan de draagwijdte onduidelijk is;
• je een contract wil beëindigen wegens blijvende overmacht.

Discussie over overmacht of een niet-nagekomen contract? Beschrijf je situatie in enkele zinnen en laat je gratis en vrijblijvend matchen met een advocaat in jouw buurt. → Beschrijf je zaak

---

Aan deze algemene informatie kunnen geen rechten worden ontleend; ze vervangt geen juridisch advies over jouw concrete dossier. Het contacteren van een advocaat via dit platform doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.