Kan ik een contract verbreken zonder naar de rechter te stappen?

Ja. Sinds het nieuwe verbintenissenrecht kan je een contract buitengerechtelijk ontbinden via een schriftelijke kennisgeving aan de andere partij, waarin je de verweten tekortkomingen vermeldt (art. 5.93 BW). Dat gebeurt wel op eigen risico: is niet aan de voorwaarden voldaan of is de ontbinding abusief, dan is ze onwerkzaam (art. 5.94 BW).

Wat zijn de gevolgen van een ontbinding?

De ontbinding ontneemt het contract zijn gevolgen, in principe vanaf het sluiten ervan (art. 5.95 BW). Reeds geleverde prestaties moeten worden teruggegeven (restitutie). Bij deelbare contracten werkt de ontbinding maar terug tot de datum van de tekortkoming. Tegenover derden te goeder trouw werkt ze enkel voor de toekomst.

Moet ik de tegenpartij eerst in gebreke stellen?

In de regel neem je eerst nuttige maatregelen om de niet-nakoming vast te stellen, zoals een ingebrekestelling (art. 5.93 BW). Zo geef je de andere partij de kans alsnog na te komen en bouw je bewijs op. Ontbinden zonder die stap kan riskant zijn en tot een abusieve ontbinding leiden.

Een contract ontbinden bij wanprestatie: je rechten sinds het nieuwe verbintenissenrecht

Q: Wanneer mag je een contract ontbinden?

Een wederkerig contract kan worden ontbonden wanneer de niet-nakoming van de schuldenaar voldoende ernstig is, of wanneer de partijen zijn overeengekomen dat die tekortkoming de ontbinding rechtvaardigt (art. 5.90 BW). Een kleine of onbeduidende tekortkoming volstaat dus niet.

Q: Wat is een ontbindend beding?

Een ontbindend beding is een clausule in het contract die de schuldeiser het recht geeft om te ontbinden zonder tussenkomst van de rechter wanneer de andere partij een verbintenis niet nakomt (art. 5.92 BW). Je stelt het in werking met een schriftelijke kennisgeving die de tekortkomingen vermeldt.

Komt de andere partij haar verplichtingen niet na, dan hoef je niet vast te zitten aan het contract. Een wederkerig contract kan worden ontbonden wanneer de niet-nakoming voldoende ernstig is (art. 5.90 BW). Sinds het nieuwe verbintenissenrecht (Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek) kan dat op drie manieren: via de rechter, via een ontbindend beding, of via een eenvoudige schriftelijke kennisgeving. Hieronder lees je welke weg je best kiest en waar je op moet letten.

Wanneer mag je ontbinden?

De basisregel staat in art. 5.90 BW: een wederkerig contract kan worden ontbonden wanneer de niet-nakoming voldoende ernstig is, of wanneer de partijen zijn overeengekomen dat die tekortkoming de ontbinding rechtvaardigt.

Een onbeduidende tekortkoming volstaat dus niet. In uitzonderlijke omstandigheden kan je ook al ontbinden wanneer duidelijk is dat de andere partij haar verbintenissen niet tijdig zal nakomen — nadat je haar hebt aangemaand om binnen een redelijke termijn voldoende waarborgen te bieden (anticipatieve ontbinding).

Bron: art. 5.90 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

De drie manieren om te ontbinden

1. Via de rechter (gerechtelijke ontbinding)

Je kan de ontbinding in rechte vorderen. De rechter kan naargelang de omstandigheden de ontbinding uitspreken (eventueel met bijkomende schadevergoeding), of de schuldenaar nog een termijn opleggen om alsnog na te komen (art. 5.91 BW). Vorderen beide partijen de ontbinding ten laste van elkaar en zijn ze elk aansprakelijk, dan spreekt de rechter de ontbinding uit ten laste van beide partijen.

Deze weg biedt de meeste zekerheid, maar duurt langer.

Bron: art. 5.91 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

2. Via een ontbindend beding

Staat er een ontbindend beding in je contract, dan geeft dat je het recht om te ontbinden zonder tussenkomst van de rechter wanneer de andere partij een verbintenis niet nakomt. Je stelt het beding in werking met een schriftelijke kennisgeving die de verweten tekortkomingen vermeldt (art. 5.92 BW).

Bron: art. 5.92 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

3. Via een schriftelijke kennisgeving (buitengerechtelijk)

Dit is de belangrijke vernieuwing van het nieuwe recht. Zelfs zonder ontbindend beding kan je, op eigen risico, het contract ontbinden via een schriftelijke kennisgeving aan de andere partij — nadat je nuttige maatregelen hebt genomen om de niet-nakoming vast te stellen. De kennisgeving vermeldt de tekortkomingen die je verwijt (art. 5.93 BW).

“Op eigen risico” is niet zonder betekenis: is niet aan de voorwaarden voldaan of is de ontbinding abusief, dan is de kennisgeving onwerkzaam (art. 5.94 BW) en blijf je aan het contract gebonden — met mogelijk schadevergoeding tot gevolg.

Bron: art. 5.93 en 5.94 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

Wat zijn de gevolgen van de ontbinding?

De ontbinding ontneemt het contract zijn gevolgen, in principe vanaf de dag waarop het werd gesloten (art. 5.95 BW). Concreet:

Restitutie: reeds geleverde prestaties moeten worden teruggegeven.
Bij een deelbaar contract (bijvoorbeeld een doorlopende dienst) werkt de ontbinding maar terug tot de datum van de tekortkoming, niet tot het begin.
Tegenover derden te goeder trouw werkt de ontbinding enkel voor de toekomst.

Raakt de tekortkoming maar een deel van het contract, dan kan de ontbinding gedeeltelijk zijn, voor zover het contract deelbaar is (art. 5.96 BW).

Bron: art. 5.95 en 5.96 Burgerlijk Wetboek (Boek 5).

Praktisch: hoe pak je het aan?

Stel de tegenpartij in gebreke. Beschrijf de tekortkoming en geef een redelijke termijn om alsnog na te komen. Lees meer in ons artikel over de aanmaning en ingebrekestelling.
Verzamel bewijs van de niet-nakoming (mails, foto’s, vaststellingen).
Kies je weg: is de tekortkoming zwaar en duidelijk, dan kan een schriftelijke kennisgeving volstaan; twijfel je, dan is de gerechtelijke weg veiliger.
Vermeld de tekortkomingen uitdrukkelijk in je kennisgeving en bewaar een kopie.

Wanneer schakel je best een advocaat in?

Laat je bijstaan wanneer:

er veel op het spel staat (grote aankoop, aannemingscontract, samenwerking) en je zeker wil zijn dat de ontbinding standhoudt;
de tegenpartij betwist dat de tekortkoming voldoende ernstig is;
je schadevergoeding wil bovenop de ontbinding;
je een kennisgeving kreeg en meent dat de ontbinding abusief is.

Wil je een contract laten ontbinden of betwist je een ontbinding? Beschrijf je situatie in enkele zinnen en laat je gratis en vrijblijvend matchen met een advocaat in jouw buurt. → Beschrijf je zaak

Aan deze algemene informatie kunnen geen rechten worden ontleend; ze vervangt geen juridisch advies over jouw concrete dossier. Het contacteren van een advocaat via dit platform doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.