Wettelijk samenwonen beëindigen: hoe doe je dat?

Je beëindigt een wettelijke samenwoning met een schriftelijke verklaring bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van je gemeente. Dat kan samen (gezamenlijke verklaring) of alleen (eenzijdige beëindiging, met betekening aan de partner via een deurwaarder). De stopzetting zelf is administratief, snel en goedkoop. Er komt geen rechter aan te pas om de relatie te ontbinden. De gevolgen voor de woning, de goederen en de kinderen regel je wel apart.

In dit artikel lees je stap voor stap hoe je de wettelijke samenwoning beëindigt, wat het ongeveer kost en wat de gevolgen zijn voor je woning, je bezittingen en je kinderen. Zoek je meteen hulp, bekijk dan de advocaten familierecht in onze gids.

Wat is wettelijk samenwonen precies?

Wettelijk samenwonen is een geregistreerde samenlevingsvorm tussen twee personen die een verklaring afleggen bij de gemeente. Het is iets anders dan trouwen en iets anders dan gewoon (feitelijk) samenwonen.

Een wettelijke samenwoning geeft een beperkte bescherming, onder meer voor de gezinswoning. Omdat ze formeel werd geregistreerd, moet je ze ook formeel beëindigen. Je kunt niet zomaar verhuizen en aannemen dat alles vanzelf stopt: zolang de verklaring loopt, blijven bepaalde rechten en plichten gelden.

Hoe beëindig je een wettelijke samenwoning?

De beëindiging gebeurt altijd via de ambtenaar van de burgerlijke stand, niet via de rechtbank. Er zijn twee manieren.

1. Gezamenlijke verklaring (samen). Jullie gaan samen naar de gemeente en leggen een gezamenlijke verklaring van beëindiging af. De ambtenaar neemt die op in het bevolkingsregister en de wettelijke samenwoning stopt. Dit is de eenvoudigste en goedkoopste weg.

2. Eenzijdige beëindiging (alleen). Wil maar één partner stoppen, dan kan dat ook. Je legt een eenzijdige verklaring af bij de ambtenaar van de burgerlijke stand. Die laat de verklaring vervolgens betekenen aan de andere partner door een gerechtsdeurwaarder. De toestemming van je partner is dus niet nodig.

Daarnaast eindigt een wettelijke samenwoning automatisch wanneer een van de partners trouwt of overlijdt.

Welke stappen doorloop je concreet?

In grote lijnen ziet het traject er zo uit:

• Stap 1: bepaal hoe je beëindigt. Samen of eenzijdig.
• Stap 2: ga naar de gemeente. Meld je bij de dienst burgerlijke stand van de gemeente waar de wettelijke samenwoning is geregistreerd. Breng je identiteitskaart mee.
• Stap 3: leg de verklaring af. De ambtenaar stelt de akte op. Bij een eenzijdige beëindiging volgt de betekening via de deurwaarder.
• Stap 4: registratie. De beëindiging wordt opgenomen in het bevolkingsregister. Vanaf dat moment ben je niet langer wettelijk samenwonend.
• Stap 5: regel de gevolgen. Maak afspraken over de woning, de gedeelde goederen, de bankrekeningen en eventueel de kinderen.

Stap 5 is in de praktijk het belangrijkst. De beëindiging op papier is snel geregeld, maar de afwikkeling van wat jullie samen hebben opgebouwd vraagt meestal het meeste werk.

Wat kost het om wettelijk samenwonen te beëindigen?

De stopzetting zelf is veel goedkoper dan een echtscheiding. Je betaalt in principe enkel een beperkt gemeentelijk of registratierecht, dat per gemeente kan verschillen. Vraag het exacte bedrag na bij je gemeente.

Bij een eenzijdige beëindiging komt de kost van de gerechtsdeurwaarder erbij voor de betekening aan je partner. Schakel je voor de afwikkeling een advocaat of bemiddelaar in, dan reken je daarbovenop een ereloon. De totale prijs hangt dus vooral af van hoeveel begeleiding je dossier nodig heeft. Wil je een idee van de tarieven, lees dan onze pagina over de advocaten familierecht.

Wat zijn de gevolgen voor je woning?

Zodra de wettelijke samenwoning eindigt, valt de bijzondere bescherming van de gezinswoning weg. Wie mag blijven, hangt af van de juridische situatie:

• Eén eigenaar of huurder. Wie eigenaar of titularis van het huurcontract is, heeft in principe het sterkste recht om te blijven.
• Samen gekocht of samen gehuurd. Bij een gezamenlijke eigendom of een gedeeld huurcontract moeten jullie afspreken wie blijft en hoe de ander wordt vergoed of uitgekocht.

Raken jullie het niet eens, dan kan de familierechtbank een tijdelijke regeling treffen. De exacte uitkomst hangt af van je concrete situatie en van wat in de eigendomsakte of het huurcontract staat.

En de gedeelde goederen en schulden?

Anders dan bij een huwelijk is er bij wettelijk samenwonen geen automatisch gemeenschappelijk vermogen. In principe houdt ieder zijn eigen goederen. Toch ontstaat er na verloop van tijd vaak verwarring: gezamenlijke aankopen, een gedeelde rekening, samen afbetaalde leningen.

Maak daarom een duidelijke afrekening van wat van wie is, wie welke schuld draagt en hoe gezamenlijke bezittingen worden verdeeld. Hadden jullie een samenlevingsovereenkomst, dan vind je daarin vaak al afspraken hierover. Bij blijvende onenigheid kan de rechtbank knopen doorhakken.

Wat met de kinderen?

De beëindiging van de wettelijke samenwoning verandert niets aan het ouderschap. Beide ouders blijven verantwoordelijk voor hun kinderen. Wel moeten jullie afspraken maken over:

• het ouderlijk gezag en de verblijfsregeling;
• het onderhoudsgeld voor de kinderen;
• de verdeling van de kosten.

Komen jullie er samen uit, dan kan dat snel en in onderling overleg. Lukt dat niet, dan beslist de familierechtbank in het belang van het kind. Voor deze stap is begeleiding door een familierechtadvocaat vaak waardevol, omdat een goede regeling jaren meegaat.

Conclusie: laat je goed begeleiden

De wettelijke samenwoning beëindigen is administratief eenvoudig: één verklaring bij de gemeente volstaat om de relatie te ontbinden. De echte uitdaging zit in de gevolgen voor je woning, je vermogen en je kinderen. Daar maak je het best heldere, bindende afspraken over.

Twijfel je over je rechten of zit er een woning, vermogen of kinderen in het spel? Vergelijk dan gericht de specialisten in onze gids met advocaten familierecht, of laat je gratis matchen met een familierechtadvocaat die past bij jouw situatie.