Schade of verlies bij wegtransport: je rechten onder de CMR

Bij internationaal wegvervoer is de vervoerder onder de CMR in principe aansprakelijk voor verlies, beschadiging en vertraging van de goederen tussen het moment van inontvangstneming en de aflevering. Die aansprakelijkheid is wel begrensd tot een plafond per kilogram, behalve bij opzet of grove fout. Cruciaal is dat je tijdig voorbehoud maakt (meteen bij zichtbare schade, binnen zeven dagen bij onzichtbare schade) en dat je vordering in principe na een jaar verjaart. Reageer dus snel.

In dit artikel lees je hoe de CMR werkt, hoe ver de aansprakelijkheid van de vervoerder reikt, welke termijnen je moet respecteren en wanneer je best een advocaat transport- en vervoersrecht inschakelt.

Wat regelt het CMR-verdrag?

De CMR (Convention relative au contrat de transport international de marchandises par route) is een internationaal verdrag dat de overeenkomst voor het grensoverschrijdend wegvervoer van goederen regelt. Zodra het vertrekpunt en de bestemming in twee verschillende landen liggen en minstens een van die landen partij is bij het verdrag, geldt de CMR automatisch. Partijen kunnen daar niet zomaar van afwijken: bedingen die de regels ondermijnen, zijn nietig.

Het verdrag legt de rechten en plichten vast van de drie betrokken partijen: de afzender die de goederen meegeeft, de vervoerder die ze transporteert, en de bestemmeling die ze ontvangt. Het kernstuk is de regeling van de aansprakelijkheid wanneer er onderweg iets misloopt.

Waarvoor is de vervoerder aansprakelijk?

Onder de CMR is de vervoerder in principe aansprakelijk voor geheel of gedeeltelijk verlies van de goederen, voor beschadiging, en voor vertraging in de aflevering. Die aansprakelijkheid loopt vanaf het ogenblik dat hij de goederen in ontvangst neemt tot het ogenblik van de aflevering.

Het gaat om een vrij strenge aansprakelijkheid: de vervoerder is aansprakelijk tenzij hij zich kan beroepen op een van de in het verdrag opgesomde ontheffingsgronden. Voorbeelden zijn een eigen fout van de rechthebbende, een gebrek dat eigen is aan de goederen zelf, of omstandigheden die de vervoerder niet kon vermijden en waarvan hij de gevolgen niet kon verhinderen. De bewijslast voor zo’n ontheffingsgrond ligt bij de vervoerder.

Hoe ver reikt de aansprakelijkheid? De beperking per kilogram

Belangrijk om te weten: de vergoeding is niet onbeperkt. De CMR plafonneert de schadevergoeding bij verlies of beschadiging tot een maximumbedrag per kilogram brutogewicht van de getroffen goederen. Dat plafond is in het verdrag uitgedrukt in een internationale rekeneenheid (het bijzondere trekkingsrecht of SDR). Voor het exacte bedrag verwijzen we naar de tekst van het verdrag zelf, omdat de omrekening varieert.

Bij vertraging is de vergoeding beperkt tot ten hoogste de vrachtprijs, voor zover je effectief schade kunt aantonen.

Op die beperking bestaat een uitzondering die zwaar weegt: bij opzet van de vervoerder, of bij een fout die volgens het toepasselijke recht met opzet wordt gelijkgesteld (een grove fout), vervalt de aansprakelijkheidsbeperking. Dan kan de rechthebbende de volledige werkelijke schade vorderen. Of er sprake is van zo’n grove fout, is vaak het hete hangijzer in een dossier en hangt af van de concrete omstandigheden.

De CMR-vrachtbrief als bewijs

De CMR-vrachtbrief is het document dat de vervoerovereenkomst bevestigt. Hij wordt in principe in drie exemplaren opgemaakt en bevat onder meer de gegevens van afzender, vervoerder en bestemmeling, de aard en het gewicht van de goederen en de plaats van afhaling en aflevering.

De vrachtbrief is een belangrijk bewijsmiddel. Hij geldt als bewijs van de voorwaarden van de overeenkomst en wordt vermoed correct te zijn over de ontvangst van de goederen en hun zichtbare staat bij overname. Maakt de vervoerder geen voorbehoud op de vrachtbrief over de staat van de lading, dan wordt vermoed dat hij ze in goede staat heeft ontvangen. Daarom is een zorgvuldig ingevulde vrachtbrief in je voordeel als er later discussie ontstaat.

Termijnen: maak op tijd voorbehoud

Hier wordt het concreet, want te laat reageren kan je rechten kosten. De CMR koppelt strikte termijnen aan het aantekenen van protest:

• Zichtbare schade of verlies: maak voorbehoud op het ogenblik van de aflevering zelf. Doe je dat niet, dan wordt vermoed dat je de goederen in goede staat hebt ontvangen.
• Niet-zichtbare schade: je hebt in principe zeven dagen na de aflevering (zon- en feestdagen niet meegerekend) om schriftelijk protest aan te tekenen.
• Vertraging: hiervoor geldt een termijn van eenentwintig dagen vanaf de terbeschikkingstelling van de goederen.

Een voorbehoud bij zichtbare schade kan op de vrachtbrief zelf, maar zet je standpunt altijd ook schriftelijk en aangetekend op papier. Zo bouw je een dossier op.

De korte verjaringstermijn

Naast de protesttermijnen geldt er een aparte verjaringstermijn voor het instellen van je vordering. Die is kort: in principe een jaar. Bij opzet of een daarmee gelijkgestelde fout loopt de termijn op tot drie jaar. De termijn start, afhankelijk van het geval, vanaf de aflevering, vanaf de datum waarop had moeten worden afgeleverd, of vanaf het verstrijken van een bepaalde periode.

Door die korte termijn is het gevaarlijk om af te wachten. Laat tijdig nakijken wanneer de verjaring precies begint te lopen en welke stappen ze kunnen stuiten of schorsen.

De rol van de transportverzekering

Naast de aansprakelijkheid van de vervoerder speelt ook verzekering een belangrijke rol. De vervoerder dekt zijn eigen aansprakelijkheid doorgaans met een CMR-verzekering. Daarnaast kan de eigenaar van de goederen een goederen- of transportverzekering afsluiten die de lading zelf dekt, ongeacht of de vervoerder aansprakelijk is.

Dat onderscheid is belangrijk. Omdat de CMR de vergoeding beperkt tot een plafond per kilogram, dekt de aansprakelijkheid van de vervoerder vaak niet de volledige waarde van een dure lading. Een eigen transportverzekering vangt dat verschil op. Wie waardevolle goederen verstuurt, bekijkt dus best vooraf of het CMR-plafond volstaat of niet.

Wanneer schakel je een advocaat transportrecht in?

Niet elk schadegeval vraagt om een advocaat, maar in deze situaties is gespecialiseerd advies vaak nodig:

• De schade is hoog en je wil aantonen dat er sprake is van opzet of grove fout om door het kilogramplafond te breken.
• De vervoerder of zijn verzekeraar betwist de aansprakelijkheid of beroept zich op een ontheffingsgrond.
• Er is discussie over de termijnen, het tijdig protest of de verjaring.
• Het dossier raakt meerdere partijen of landen en je weet niet welk recht en welke rechtbank bevoegd zijn.

Een advocaat met kennis van transportrecht kan je dossier inschatten, de juiste termijnen bewaken en de onderhandeling met de verzekeraar of een procedure voeren. Vergelijk de specialisten in onze gids met advocaten transport- en vervoersrecht of laat je gratis matchen met een advocaat die past bij je situatie.

Transportschade afhandelen is een race tegen de klok: de termijnen zijn kort en een laattijdig protest kan je vergoeding kosten. Twijfel je over je rechten onder de CMR? Zoek tijdig een transportrechtadvocaat die je dossier sterk maakt voor het te laat is.