Strafbare deelneming: het verschil tussen dader, mededader en medeplichtige

Je moet een misdrijf niet eigenhandig plegen om ervoor gestraft te worden. Via de strafbare deelneming kan ook wie hielp, aanzette of middelen verschafte, veroordeeld worden. De wet maakt daarbij een belangrijk onderscheid tussen daders en mededaders (art. 66 Sw) enerzijds en medeplichtigen (art. 67 Sw) anderzijds. Dat onderscheid bepaalt mee de straf. Hieronder lees je wie wat is.

Daders en mededaders (art. 66 Sw)

Als daders van een misdaad of wanbedrijf worden onder meer gestraft (art. 66 Sw):

• wie het misdrijf heeft uitgevoerd of er rechtstreeks aan meegewerkt heeft;
• wie door enige daad zodanige hulp heeft verleend dat het misdrijf zonder zijn bijstand niet had kunnen worden gepleegd (onmisbare medewerking);
• wie het misdrijf rechtstreeks heeft uitgelokt door giften, beloften, bedreigingen, misbruik van gezag of van macht, of arglistigheden;
• wie via woorden in het openbaar of via geschriften het plegen van het feit rechtstreeks heeft uitgelokt.

Wie in een van deze categorieën valt, wordt in de regel als een dader gestraft — ook al legde hij zelf geen hand aan.

Bron: art. 66 Strafwetboek.

Medeplichtigen (art. 67 Sw)

Als medeplichtigen worden onder meer gestraft (art. 67 Sw):

• wie onderrichtingen heeft gegeven om het misdrijf te plegen;
• wie wapens, werktuigen of andere middelen heeft verschaft die tot het misdrijf hebben gediend, wetende dat ze daartoe zouden dienen;
• wie de dader met zijn weten heeft geholpen of bijgestaan bij daden die het misdrijf voorbereid, vergemakkelijkt of voltooid hebben.

De medeplichtige levert dus een bijkomstige bijdrage — belangrijk, maar niet onmisbaar zoals bij de mededader.

Bron: art. 67 Strafwetboek.

Waarom telt het onderscheid?

Het verschil tussen mededader en medeplichtige heeft gevolgen voor de strafmaat. Een mededader wordt in beginsel gestraft als een dader, terwijl voor de medeplichtige doorgaans een lagere straf geldt. Of iemand mededader dan wel medeplichtige is, hangt af van hoe essentieel en rechtstreeks zijn bijdrage aan het misdrijf was — een feitenbeoordeling die de strafrechter maakt.

Wat valt buiten de deelneming?

• Louter aanwezig zijn bij een misdrijf is in beginsel geen deelneming; er is een positieve, bewuste bijdrage nodig.
• Achteraf helpen — bijvoorbeeld gestolen goederen verbergen of kopen — valt niet onder de klassieke deelneming, maar onder aparte misdrijven zoals heling.
• Wie niet wist dat zijn hulp of middel tot een misdrijf zou dienen, mist het vereiste opzet.

Praktisch: wat doe je als je betrokken raakt?

1. Zwijgrecht: je bent niet verplicht jezelf te belasten. Maak er gebruik van.
2. Vraag een advocaat vóór je verhoor (Salduz-recht) — de kwalificatie dader/mededader/medeplichtige is technisch en bepalend.
3. Reconstrueer je exacte rol en wat je wist op het moment van de feiten.
4. Bewaar communicatie die je beperkte betrokkenheid of gebrek aan opzet aantoont.

Wanneer schakel je best een advocaat in?

Laat je bijstaan wanneer:

• je vervolgd wordt voor deelneming aan een misdrijf dat je niet zelf pleegde;
• de kwalificatie (mededader of medeplichtige) je strafmaat sterk beïnvloedt;
• je meent dat je bijdrage niet strafbaar was of dat het opzet ontbrak;
• je wordt uitgenodigd voor verhoor over je rol.

Word je vervolgd voor deelneming aan een misdrijf? Beschrijf je situatie in enkele zinnen en laat je gratis en vrijblijvend matchen met een strafrechtadvocaat in jouw buurt. → Beschrijf je zaak

---

Aan deze algemene informatie kunnen geen rechten worden ontleend; ze vervangt geen juridisch advies over jouw concrete dossier. Het contacteren van een advocaat via dit platform doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.