Wat is schuldvergelijking of compensatie?

Schuldvergelijking (of compensatie) is het wegstrepen van twee schulden die twee personen tegenover elkaar hebben. Ben jij mij 100 euro schuldig en ik jou 80 euro, dan doven beide schulden tot beloop van het kleinste bedrag: er blijft nog één schuld van 20 euro over. Zo hoeft niet iedereen apart te betalen.

Wat betekenen zeker, effen en opeisbaar?

Zeker betekent dat het bestaan van de schuld vaststaat en niet ernstig betwist wordt. Effen betekent dat het bedrag vaststaat of eenvoudig te bepalen is. Opeisbaar betekent dat de betaaltermijn verstreken is en de schuld dus effectief gevorderd kan worden. Ontbreekt één van die drie, dan werkt de wettelijke compensatie niet.

Wat als de tegenpartij de schuld betwist?

Een betwiste schuld is niet zeker. De wettelijke schuldvergelijking werkt dan niet automatisch. Wel kan de rechter, als er een nauwe samenhang tussen de schulden bestaat, alsnog een gerechtelijke schuldvergelijking uitspreken nadat hij de betwisting heeft beoordeeld.

Schuldvergelijking (compensatie): wederzijdse schulden wegstrepen

Q: Wanneer werkt schuldvergelijking automatisch?

De wettelijke schuldvergelijking heeft van rechtswege plaats, zelfs buiten het medeweten van de schuldenaars (art. 5.255 BW). Voorwaarde is wel dat beide verbintenissen de betaling van een geldsom (of van vervangbare zaken van dezelfde soort) betreffen en dat ze allebei zeker, effen en opeisbaar zijn.

Q: Kan ik schuldvergelijking contractueel afspreken?

Ja. Zijn de vereisten voor wettelijke schuldvergelijking niet vervuld — bijvoorbeeld omdat een schuld nog niet opeisbaar is — dan kunnen de partijen overeenkomen dat de schuldvergelijking toch plaatsheeft (art. 5.263 BW). Ze werkt dan vanaf de wilsovereenstemming, of voor toekomstige schulden vanaf hun ontstaan.

Schuldvergelijking (of compensatie) laat twee partijen die elkaar geld schuldig zijn hun schulden tegen elkaar wegstrepen. Ben jij mij 100 euro schuldig en ik jou 80 euro, dan blijft er na compensatie nog maar één schuld van 20 euro over. De wettelijke schuldvergelijking gebeurt zelfs automatisch, maar enkel als beide schulden zeker, effen en opeisbaar zijn (art. 5.255 BW). Zijn die voorwaarden niet vervuld, dan kan je de compensatie onderling afspreken (art. 5.263 BW). Hieronder lees je hoe dat precies werkt.

Wat is schuldvergelijking (compensatie)?

Schuldvergelijking is het wederzijds wegstrepen van twee schulden tussen dezelfde twee personen. In plaats van dat ieder afzonderlijk het volledige bedrag betaalt, doven beide schulden tot beloop van het kleinste bedrag. Enkel het saldo blijft verschuldigd.

Het praktische nut is groot: het vermijdt dat er nodeloos geld heen en weer wordt betaald, en het geeft je een vorm van zekerheid. Wie zelf nog een tegenvordering heeft op wie hem aanmaant, kan die inbrengen om de eigen schuld te verminderen of te laten verdwijnen.

Wanneer werkt schuldvergelijking automatisch?

De wettelijke schuldvergelijking heeft plaats van rechtswege, zelfs buiten het medeweten van de schuldenaars. Ze werkt met andere woorden automatisch, zonder dat iemand ze hoeft in te roepen of te vragen.

Ze geldt wel alleen tussen twee verbintenissen die beide de betaling van een geldsom (of de levering van een zekere hoeveelheid vervangbare zaken van dezelfde soort) betreffen, en die beide aan drie voorwaarden voldoen:

zeker — het bestaan van de schuld staat vast en wordt niet ernstig betwist;
effen (vaststaand) — het bedrag staat vast of is eenvoudig te bepalen;
opeisbaar — de betaaltermijn is verstreken, zodat de schuld effectief gevorderd kan worden.

Voldoen beide schulden aan die voorwaarden, dan doven ze elkaar automatisch tot het gemeenschappelijke bedrag.

Bron: art. 5.255 BW.

Kan je schuldvergelijking contractueel afspreken?

Ja. Zijn de vereisten voor de wettelijke schuldvergelijking niet vervuld — bijvoorbeeld omdat een van de schulden nog niet opeisbaar is of nog niet volledig vaststaat — dan kunnen de partijen overeenkomen dat de schuldvergelijking toch plaatsheeft.

Deze conventionele schuldvergelijking werkt vanaf de wilsovereenstemming tussen de partijen. Gaat het om toekomstige verbintenissen, dan werkt ze vanaf het ontstaan van die verbintenissen. Zo’n afspraak is nuttig wanneer je op voorhand wil regelen dat wederzijdse rekeningen elkaar zullen compenseren, ook al zijn ze op dat ogenblik nog niet allemaal opeisbaar.

Bron: art. 5.263 BW.

Wat als de schuld betwist is?

Hier zit een belangrijke valkuil. Zodra een schuld ernstig betwist wordt, is ze niet langer zeker. Daardoor is een van de basisvoorwaarden voor de wettelijke schuldvergelijking niet vervuld en werkt de compensatie niet automatisch.

Je kan een openstaande factuur dus niet zomaar wegstrepen tegen een tegenvordering die de andere partij betwist. Zolang die betwisting niet is uitgeklaard, blijft de oorspronkelijke schuld in principe verschuldigd.

Wel bestaat er daarnaast een gerechtelijke schuldvergelijking: wanneer twee schulden nauw samenhangen (bijvoorbeeld voortvloeien uit dezelfde overeenkomst), kan de rechter ze alsnog tegen elkaar wegstrepen nadat hij de betwisting heeft beoordeeld en het bedrag heeft vastgesteld. De rechter maakt zo een schuld die nog niet “zeker” of “effen” was, alsnog geschikt voor compensatie.

Let op bij faillissement

Bij een faillissement gelden bijzondere regels. Schuldvergelijking wordt daar strikter beoordeeld, omdat ze de gelijke behandeling van de schuldeisers kan doorkruisen. Compensatie na het ontstaan van de samenloop is in principe niet meer mogelijk, tenzij er een nauwe samenhang tussen de schulden bestaat. Wie in een insolventiedossier op compensatie wil rekenen, laat zich daarover best vooraf adviseren.

Wanneer schakel je best een advocaat in?

Laat je bijstaan door een advocaat wanneer:

de tegenpartij je tegenvordering betwist en je die toch wil inbrengen tegen haar aanmaning;
er discussie is of aan de voorwaarden zeker, effen en opeisbaar voldaan is;
je een compensatie contractueel wil vastleggen en de gevolgen ervan wil kennen;
er een faillissement of samenloop in het spel is en de spelregels plots strenger worden.

Twijfel je of je schulden tegen elkaar mag wegstrepen? Beschrijf je situatie in enkele zinnen en laat je gratis en vrijblijvend matchen met een advocaat in jouw buurt. → Beschrijf je zaak

Aan deze algemene informatie kunnen geen rechten worden ontleend; ze vervangt geen juridisch advies over jouw concrete dossier. Het contacteren van een advocaat via dit platform doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.