Schenken in België: schenking en successieplanning

Een schenking is een manier om vermogen al tijdens je leven over te dragen, vaak om later successierechten te beperken. Wat je wegschenkt, zit in principe niet meer in je nalatenschap, waardoor de erfbelasting op een kleinere basis wordt berekend. Je kiest tussen een geregistreerde schenking, die meteen schenkbelasting kost maar vaak aan een lager vlak tarief, en een niet-geregistreerde hand- of bankgift, die niets kost maar onder een verdachte periode valt. Schenken is gewestmaterie, dus de regels verschillen per gewest.

In dit artikel zie je wat een schenking precies is, hoe geregistreerd en niet-geregistreerd schenken van elkaar verschillen, waarom de verdachte periode zo belangrijk is en welke modaliteiten je kunt afspreken. Wil je dit meteen op je eigen situatie toepassen, raadpleeg dan een van de advocaten erfrecht in onze gids.

Wat is een schenking en waarom schenken mensen?

Een schenking is een overeenkomst waarbij je een goed kosteloos en definitief overdraagt aan iemand anders, de begiftigde. Het gaat om een gift tijdens je leven, in tegenstelling tot een erfenis die pas na je overlijden overgaat.

De belangrijkste reden om te schenken is successieplanning. Wat je nu wegschenkt, behoort straks niet meer tot je nalatenschap. Daardoor wordt het bedrag waarop je erfgenamen later successierechten betalen kleiner. Omdat de tarieven voor erfenissen vaak hoger oplopen dan die voor schenkingen, vooral tussen verre verwanten, kan tijdig schenken de totale belastingdruk gevoelig verlagen. Daarnaast geeft schenken je de kans om zelf te bepalen wie wat krijgt en om je kinderen of kleinkinderen al vroeg te helpen.

Geregistreerde schenking of niet-geregistreerde gift?

De kern van elke schenkingskeuze is of je de schenking laat registreren of niet.

Bij een geregistreerde schenking betaal je schenkbelasting op het moment van de schenking. Die tarieven zijn vaak vlak en lager dan de progressieve successietarieven, zeker tussen verre verwanten. Het grote voordeel is zekerheid: de fiscale rekening is meteen vereffend en de geschonken goederen blijven definitief buiten je nalatenschap.

Bij een niet-geregistreerde schenking, zoals een handgift (bijvoorbeeld geld of juwelen van hand tot hand) of een bankgift (een overschrijving), betaal je op dat moment geen schenkbelasting. Dat lijkt voordeliger, maar er is een risico: de verdachte periode. Roerende goederen zoals geld en effecten lenen zich voor deze formule. Vastgoed kun je nooit op deze manier schenken.

Ik vermeld bewust geen exacte tariefpercentages, omdat die per gewest en per situatie verschillen. Laat ze altijd nakijken voor jouw concrete geval.

Wat is de verdachte periode?

De verdachte periode is de reden waarom een niet-geregistreerde gift niet altijd de goedkoopste keuze is.

Overlijd je binnen een bepaalde termijn na een niet-geregistreerde schenking, dan wordt die schenking alsnog bij je nalatenschap geteld en betalen je erfgenamen er successierechten op. Klassiek bedraagt die termijn drie jaar. In Vlaanderen werd hij voor recente schenkingen verlengd tot vijf jaar. Overleef je de periode, dan blijft de schenking definitief buiten de erfbelasting.

Dat verklaart de afweging: een geregistreerde schenking kost meteen iets, maar geeft zekerheid. Een niet-geregistreerde gift kost vooraf niets, maar is een gok op je levensduur. Wie het risico niet wil lopen, kan een aanvankelijk niet-geregistreerde gift later alsnog laten registreren. Omdat dit gewestmaterie is, verschillen de exacte termijnen en gevolgen tussen Vlaanderen, Brussel en Wallonië.

Waarom de datum en het bewijs tellen

Bij een niet-geregistreerde schenking is er geen akte die de datum vastlegt. Toch is die datum cruciaal, want hij bepaalt wanneer de verdachte periode begint te lopen.

Daarom maken mensen vaak een schriftelijk bewijs op, bijvoorbeeld een aangetekende briefwisseling (pacte adjoint) die de schenking en de modaliteiten beschrijft. Zo kun je achteraf aantonen wanneer de gift plaatsvond. Zonder bewijs riskeer je discussie met de fiscus of met andere erfgenamen over het tijdstip van de schenking.

Welke modaliteiten kun je afspreken?

Een schenking hoeft niet onvoorwaardelijk te zijn. Je kunt voorwaarden koppelen die je controle of zekerheid geven:

• Voorbehoud van vruchtgebruik. Je schenkt de blote eigendom, maar behoudt zelf het gebruik en de opbrengsten, bijvoorbeeld de huurinkomsten of het recht om in de woning te blijven wonen.
• Een last. Je verbindt aan de schenking een verplichting voor de begiftigde, bijvoorbeeld een periodieke rente aan jou uitbetalen.
• Conventionele terugkeer. Overlijdt de begiftigde voor jou, dan keert het geschonken goed belastingvrij naar jou terug.
• Verbod tot inbreng of een uitsluitingsclausule. Hiermee bepaal je hoe de schenking zich verhoudt tot de erfenis of tot het huwelijksvermogen van de begiftigde.

Deze clausules maken een schenking flexibel, maar ze vragen wel een correcte juridische formulering. Een fout in de voorwaarden kan de bedoeling onderuithalen.

Inkorting: opletten voor de reserve

Je kinderen hebben recht op een wettelijk gewaarborgd minimumdeel van je nalatenschap, de reserve. Je kunt niet onbeperkt wegschenken ten koste van dat deel.

Tast een schenking de reserve van een erfgenaam aan, dan kan die na je overlijden inkorting vragen. De begiftigde moet dan een deel van de schenking teruggeven of de waarde ervan vergoeden. Dat kan tot vervelende familiale discussies leiden, zeker als de geschonken goederen intussen verkocht of verbruikt zijn. Een doordachte planning houdt rekening met de reserve van alle erfgenamen, zodat je giften achteraf niet worden teruggedraaid.

Vastgoed schenken: altijd via de notaris

Een schenking van een huis, appartement of grond verloopt altijd via een notariële akte. Die akte wordt automatisch geregistreerd, waardoor je sowieso schenkbelasting betaalt op onroerend goed.

In verschillende gewesten wordt vastgoed schenken aangemoedigd, bijvoorbeeld door wie in schijven schenkt over de jaren heen fiscaal te belonen. Ook hier geldt dat de tarieven en gunstregimes gewestmaterie zijn en verschillen tussen Vlaanderen, Brussel en Wallonië. De notaris berekent voor jouw situatie wat de schenking concreet kost en hoe je ze het best structureert.

De rol van een notaris of erfrechtadvocaat

Schenken lijkt eenvoudig, maar de fiscale en familiale gevolgen reiken ver. De keuze tussen registreren of niet, het inschatten van de verdachte periode, het correct formuleren van vruchtgebruik of een last, en het bewaken van de reserve zijn geen details. Een fout kan je erfgenamen jaren later geld of een conflict kosten.

Een notaris stelt de akte op en berekent de schenkbelasting. Een erfrechtadvocaat helpt vooral wanneer er spanning is tussen erfgenamen, wanneer een schenking wordt betwist of wanneer je planning verweven is met een complexe gezins- of vermogenssituatie. Wil je begrijpen hoe schenkingen doorwegen op de erfbelasting, lees dan ook ons artikel over successierechten in België.

Overweeg je een schenking als onderdeel van je successieplanning? Laat je situatie eerst doorlichten. Vergelijk de gespecialiseerde advocaten erfrecht in onze gids of laat je gratis en vrijblijvend matchen met een erfrechtadvocaat die past bij jouw vermogen en gezinssituatie.