Je rechten als consument in België

Als consument in België ben je goed beschermd door het consumentenrecht, dat grotendeels in het Wetboek Economisch Recht staat. De drie kernrechten: je hebt 2 jaar wettelijke garantie op nieuwe goederen, 14 dagen bedenktijd bij online aankopen, en bescherming tegen oneerlijke handelspraktijken en onrechtmatige bedingen. Raakt een geschil niet opgelost met de verkoper, dan kun je gratis terecht bij de Consumentenombudsdienst of het Europese ODR-platform.

In dit artikel overlopen we je belangrijkste rechten als consument, wanneer ze gelden en wat je doet als het misloopt. Zoek je meteen hulp bij een concreet geschil, bekijk dan de advocaten consumentenrecht in onze gids.

Hoelang loopt de wettelijke garantie?

Op elk nieuw consumptiegoed dat je bij een handelaar koopt, geldt een wettelijke garantie van 2 jaar vanaf de levering. Die garantie is gratis en kan niet worden ingekort door de verkoper. Vertoont het product binnen die periode een gebrek dat er al was bij de aankoop, dan heb je recht op een gratis herstelling of vervanging. Lukt geen van beide, dan kun je een prijsvermindering of de ontbinding van de koop vragen.

Een belangrijk voordeel is de omkering van de bewijslast. Sinds de hervorming van 2022 geldt gedurende de volledige periode van 2 jaar het vermoeden dat een gebrek al bestond op het moment van de levering. Concreet betekent dit dat niet jij moet bewijzen dat het product van bij het begin niet deugde, maar dat de verkoper het tegendeel moet aantonen. Voordien gold dat vermoeden slechts gedurende de eerste 6 maanden.

Deze wettelijke garantie staat los van een eventuele commerciële garantie die de fabrikant of verkoper extra aanbiedt. Zo’n commerciële waarborg komt bovenop je wettelijke rechten en mag die nooit beperken.

Wat is het herroepingsrecht van 14 dagen?

Koop je iets op afstand, dus via internet, telefoon of postorder, of buiten de winkelruimte zoals bij een verkoop aan de deur, dan heb je een herroepingsrecht van 14 dagen. Binnen die termijn mag je de aankoop annuleren zonder een reden op te geven en zonder boete. Je stuurt het product terug en de verkoper betaalt je het volledige bedrag terug, inclusief de standaard leveringskosten.

De termijn van 14 dagen begint te lopen vanaf de dag dat je het product ontvangt. Voor diensten loopt hij vanaf het sluiten van het contract. Heeft de verkoper je niet correct over dit recht ingelicht, dan kan de bedenktijd zelfs oplopen tot 12 maanden.

Let op: niet alles valt onder het herroepingsrecht. Uitzonderingen zijn onder meer producten op maat gemaakt, snel bederfbare goederen, en verzegelde artikelen om hygiënische redenen die je hebt geopend. Een aankoop in een gewone winkel valt er evenmin onder. Daar hangt het van de commerciële politiek van de winkel af of je mag ruilen.

Bescherming tegen oneerlijke praktijken en onrechtmatige bedingen

Het consumentenrecht verbiedt oneerlijke handelspraktijken. Een verkoper mag je niet misleiden met foute informatie over een product of prijs, en mag je niet onder agressieve druk zetten om te kopen. Verboden zijn onder meer valse kortingen, misleidende reclame en het verzwijgen van essentiële informatie. Praktijken die altijd verboden zijn, staan op een zwarte lijst in het Wetboek Economisch Recht.

Daarnaast ben je beschermd tegen onrechtmatige bedingen in contracten en algemene voorwaarden. Dat zijn clausules die een kennelijk onevenwicht scheppen tussen jou en de onderneming, bijvoorbeeld een beding dat de verkoper toelaat eenzijdig de prijs te verhogen of alle aansprakelijkheid af te wijzen. Zulke bedingen zijn nietig: ze binden je niet, ook al heb je het contract getekend.

Conformiteit en levering: waar heb je recht op?

De verkoper moet je een product leveren dat conform is, dat wil zeggen dat het overeenstemt met de beschrijving, geschikt is voor normaal gebruik en de eigenschappen heeft die je redelijkerwijs mag verwachten. Wijkt het geleverde af van wat is overeengekomen, dan is er sprake van een gebrek aan conformiteit en kun je je op de wettelijke garantie beroepen.

Ook de levering is geregeld. Spraken jullie geen termijn af, dan moet de verkoper binnen 30 dagen leveren. Blijft de levering uit, dan kun je hem een nieuwe redelijke termijn geven en het contract ontbinden als ook die verstrijkt. Het risico op verlies of beschadiging tijdens het transport ligt bij de verkoper tot het moment dat jij het pakket fysiek in handen hebt.

Wat doe je bij een geschil?

Loopt er iets mis, ga dan stapsgewijs te werk:

• Spreek eerst de verkoper aan. Doe dat schriftelijk, bijvoorbeeld per e-mail of aangetekende brief, met een duidelijke omschrijving van het probleem en wat je vraagt. Stel een redelijke termijn voorop.
• Schakel de Consumentenombudsdienst in. Komt er geen oplossing, dan kun je gratis een dossier indienen bij deze federale dienst, die bemiddelt tussen consument en onderneming.
• Gebruik het ODR-platform. Voor aankopen die je online deed bij een verkoper in de EU, biedt het Europese platform voor onlinegeschillenbeslechting (ODR) een gratis weg om te bemiddelen.
• Stap naar de rechter. Geraak je er niet uit via bemiddeling, dan blijft de gang naar de rechtbank open. Voor kleinere bedragen kan dat bij de vrederechter.

Wanneer is een advocaat zinvol?

Voor een defecte broodrooster of een laattijdig pakket hoef je geen advocaat. De ombudsdienst en je wettelijke garantie volstaan dan meestal. Bij grotere geschillen ligt dat anders. Denk aan een dure aankoop die blijvende schade veroorzaakte, een aannemer of verkoper die weigert te betalen, of een betwisting over een contract met veel geld op het spel.

Een advocaat consumentenrecht beoordeelt de sterkte van je dossier, voert de briefwisseling met de tegenpartij en kan zo nodig de procedure voor de rechtbank voeren. Vaak zet één goed onderbouwde aangetekende brief van een advocaat al voldoende druk om tot een regeling te komen, zonder dat het tot een proces komt.

Twijfel je of jouw situatie ernstig genoeg is, vraag dan eerst een oriënterend gesprek. Veel kantoren overlopen je dossier en schatten je slaagkansen in voor je verdere stappen zet. Zo weet je of een procedure de moeite loont.

Sta je voor een consumentengeschil dat je niet alleen opgelost krijgt? Vergelijk de specialisten in onze gids of laat je gratis match maken met een advocaat consumentenrecht die past bij jouw situatie.