Pro deo advocaat: voorwaarden en aanvraag van kosteloze rechtsbijstand

Kun je een advocaat niet betalen? Met juridische tweedelijnsbijstand, beter bekend als pro deo, kun je een geheel of gedeeltelijk kosteloze advocaat krijgen als je inkomen onder bepaalde grenzen ligt. Je vraagt dit aan bij het Bureau voor Juridische Bijstand van je balie, op basis van bewijzen over je inkomen en gezinssituatie.

In dit artikel lees je wie recht heeft op een pro deo advocaat, welke documenten je nodig hebt, hoe de aanvraag verloopt en wat het verschil is met eerstelijnsbijstand.

Wat is een pro deo advocaat?

“Pro deo” is de courante naam voor de juridische tweedelijnsbijstand. Het gaat om de bijstand van een advocaat die je dossier behandelt of je in een procedure vertegenwoordigt, en die geheel of gedeeltelijk door de overheid wordt vergoed. Zo blijft toegang tot het recht ook mogelijk voor wie de gewone advocatenkosten niet kan dragen.

De advocaat is een volwaardige, ingeschreven advocaat: het systeem zegt niets over de kwaliteit, enkel over de manier waarop hij wordt betaald. Wil je meer weten over hoe gewone erelonen worden berekend, lees dan ons artikel over advocaat kosten.

Wie komt in aanmerking?

Of je recht hebt op pro deo, hangt vooral af van twee elementen:

• je inkomen;
• je gezinssituatie (alleenstaand, met personen ten laste enzovoort).

Wie onder bepaalde inkomensgrenzen valt, krijgt volledig of gedeeltelijk kosteloze bijstand. Voor sommige categorieën van personen wordt vermoed dat ze over onvoldoende middelen beschikken, waardoor de toegang eenvoudiger verloopt.

Belangrijk: de exacte inkomensgrenzen worden periodiek aangepast. Vermeld in dit artikel geen vaste bedragen die snel verouderen; laat je actuele situatie altijd toetsen bij het Bureau voor Juridische Bijstand. Of jij recht hebt en in welke mate, hangt af van je concrete situatie.

Hoe verloopt de aanvraag?

De aanvraag dien je in bij het Bureau voor Juridische Bijstand (BJB) van de balie in je gerechtelijk arrondissement. De stappen zien er doorgaans zo uit:

1. Je verzamelt de gevraagde bewijsstukken over je inkomen en gezinssituatie.
2. Je dient je aanvraag in bij het BJB, eventueel via een advocaat die je al koos.
3. Het BJB beoordeelt of je voldoet aan de voorwaarden.
4. Bij goedkeuring wordt een advocaat aangewezen, of wordt de advocaat van je keuze bevestigd.

Je mag in principe zelf een advocaat kiezen die pro deo werkt. Vind je niet meteen de juiste persoon, dan kan een gratis match of een gespecialiseerde gids je op weg helpen.

Welke documenten heb je nodig?

De precieze lijst verschilt per Bureau voor Juridische Bijstand, maar vaak gaat het om documenten die je financiële en gezinssituatie aantonen, zoals:

• loonfiches of een bewijs van je uitkering;
• een recent aanslagbiljet van de personenbelasting;
• een bewijs van gezinssamenstelling;
• bewijzen van eventuele andere inkomsten of lasten.

Bezorg deze stukken volledig en correct, want een onvolledig dossier vertraagt de beoordeling. Vraag de exacte vereisten op bij het BJB voor je je aanvraag indient.

Wat is het verschil met eerstelijnsbijstand?

Pro deo is een vorm van tweedelijnsbijstand. Daarnaast bestaat de eerstelijnsbijstand, en het is nuttig het onderscheid te kennen:

• Eerstelijnsbijstand: een eerste, kort en vaak kosteloos juridisch advies. Denk aan een korte consultatie waarin je algemene uitleg, een eerste oriëntatie of een doorverwijzing krijgt. Dit is toegankelijk ongeacht je inkomen.
• Tweedelijnsbijstand (pro deo): verdergaande bijstand waarbij een advocaat je dossier daadwerkelijk behandelt of je in een procedure vertegenwoordigt, geheel of gedeeltelijk kosteloos en afhankelijk van je inkomen.

Heb je enkel een eerste vraag, dan volstaat soms de eerstelijnsbijstand. Wordt het een echte zaak, dan is de tweedelijnsbijstand aan de orde.

Dekt pro deo ook de gerechtskosten?

Een veelgemaakte misvatting is dat pro deo alles dekt. Dat klopt niet helemaal. Pro deo dekt het ereloon van de advocaat, maar niet automatisch alle gerechtskosten, zoals dagvaardings-, expertise- of uitvoeringskosten.

Voor die kosten bestaat een aparte regeling, de rechtsbijstand, die je samen met je advocaat kunt aanvragen. Denk dit op voorhand goed door, zodat je niet voor onverwachte kosten komt te staan. Heb je daarnaast een polis rechtsbijstand afgesloten, lees dan ons artikel over de rechtsbijstandsverzekering om te zien wat die dekt.

Kort samengevat

Een pro deo advocaat maakt het recht toegankelijk voor wie de gewone kosten niet kan dragen. Je vraagt het aan bij het Bureau voor Juridische Bijstand met bewijzen van inkomen en gezinssituatie. Of je in aanmerking komt en voor welk deel, hangt af van je concrete situatie en de geldende grenzen. Twijfel je, laat je dossier dan nakijken door een advocaat of vraag een gratis match om snel de juiste hulp te vinden.