Wat is plaatsvervulling in het erfrecht?

Plaatsvervulling is de regel waarbij de afstammelingen van een erfgenaam diens plaats innemen en in zijn graad tot de nalatenschap worden geroepen (art. 4.13 BW). Het klassieke voorbeeld: als een kind vóór zijn ouder overlijdt, erven de kleinkinderen in de plaats van dat overleden kind.

In welke gevallen is er plaatsvervulling?

Plaatsvervulling heeft plaats bij vooroverlijden, gelijktijdig overlijden, verwerping en onwaardigheid van een erfgerechtigde (art. 4.13 BW). Sinds de hervorming van het erfrecht van 2018 kan men ook de plaats vervullen van iemand wiens nalatenschap men verworpen heeft.

Hoe wordt verdeeld bij plaatsvervulling?

De verdeling gebeurt bij staken (art. 4.15 BW). Dat betekent: elke 'tak' (bijvoorbeeld de kinderen van één overleden kind) krijgt samen het deel dat de weggevallen erfgenaam zou hebben gekregen, en verdeelt dat vervolgens onder elkaar. Erven de kleinkinderen rechtstreeks en zijn ze allemaal in dezelfde graad, dan wordt per hoofd verdeeld.

Geldt plaatsvervulling ook voor broers en zussen?

Ja, in de zijlijn geldt plaatsvervulling ten voordele van de afstammelingen van broers en zussen, en van ooms en tantes van de erflater (art. 4.14 BW). Zo kan een neef of nicht erven in de plaats van een vooroverleden broer of zus. In de opgaande lijn (ouders, grootouders) is er géén plaatsvervulling.

Plaatsvervulling: erven kleinkinderen als hun ouder al overleden is?

Q: Erven kleinkinderen als hun ouder al overleden is?

Ja. In de rechte neerdalende lijn geldt plaatsvervulling tot in het oneindige (art. 4.14 BW). Is een kind van de erflater al overleden, dan komen diens kinderen (de kleinkinderen) in zijn plaats en erven zij samen het deel dat hun ouder zou hebben gekregen.

Plaatsvervulling is de regel die ervoor zorgt dat een erfenis niet verloren gaat wanneer een erfgenaam is weggevallen. Door plaatsvervulling nemen zijn afstammelingen zijn plaats in en worden zij in zijn graad tot de nalatenschap geroepen (art. 4.13 BW). Het bekendste voorbeeld: kleinkinderen die erven in de plaats van hun vooroverleden ouder. Hieronder lees je wanneer plaatsvervulling geldt, hoe de verdeling werkt en wat er sinds de hervorming van 2018 veranderde.

Wat is plaatsvervulling?

Het principe staat in art. 4.13 BW: “Door plaatsvervulling nemen de afstammelingen van een erfgerechtigde zijn plaats in en worden zij in zijn graad tot de nalatenschap geroepen.”

Plaatsvervulling heeft plaats in vier situaties:

vooroverlijden — de erfgenaam is vóór de erflater overleden;
gelijktijdig overlijden — bijvoorbeeld bij een gemeenschappelijk ongeval;
verwerping — de erfgenaam heeft de nalatenschap geweigerd;
onwaardigheid — de erfgenaam is wettelijk uitgesloten.

Bron: art. 4.13 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Kleinkinderen erven in de plaats van hun ouder

In de rechte neerdalende lijn geldt plaatsvervulling tot in het oneindige (art. 4.14 BW). Concreet: overlijdt een kind vóór zijn ouder, dan komen de kleinkinderen in zijn plaats en erven zij samen het deel dat hun ouder zou hebben ontvangen. Zijn ook zij overleden, dan schuift het door naar de achterkleinkinderen.

Waar geldt plaatsvervulling niet?

In de rechte opgaande lijn (ouders, grootouders): daar sluit de naaste in graad altijd de verdere uit.
Ten voordele van de afstammelingen van de echtgenoot of wettelijk samenwonende partner.

In de zijlijn is er wél plaatsvervulling ten voordele van de afstammelingen van broers en zussen en van ooms en tantes van de erflater. Zo kan een neef erven in de plaats van een vooroverleden oom.

Bron: art. 4.14 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Sinds 2018: plaatsvervulling na verwerping

Een belangrijke wijziging sinds de hervorming van het erfrecht (in werking op 1 september 2018): je kan nu ook de plaats vervullen van iemand wiens nalatenschap je verworpen hebt (art. 4.13, § 2 BW).

Dit is nuttig bij zogenaamd generation skipping: een kind kan de erfenis van zijn ouder verwerpen zodat die rechtstreeks naar zijn eigen kinderen (de kleinkinderen) gaat, zonder dat het kind zelf zijn eigen erfrechten in het gedrang brengt. Onder het oude recht kon je de plaats van een levende, verwerpende erfgenaam niet vervullen.

Bron: art. 4.13, § 2 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Hoe wordt verdeeld: per staak of per hoofd?

De manier van verdelen hangt af van de situatie (art. 4.15 BW):

Bij plaatsvervulling gebeurt de verdeling bij staken. Elke tak (bijvoorbeeld de kinderen van één overleden kind) krijgt samen het deel dat hun ouder zou hebben gekregen, en verdeelt dat onder elkaar. Heeft een staak meerdere takken voortgebracht, dan gebeurt ook de onderverdeling bij staken.
Rechtstreekse erfgenamen die allemaal in dezelfde graad staan en uit eigen hoofde erven, delen per hoofd — dus in gelijke delen (art. 4.16 BW).

Een voorbeeld: een grootmoeder laat twee kinderen na, A en B. A is overleden en had drie kinderen. B krijgt de helft. De helft van A gaat naar zijn drie kinderen samen, die elk een zesde van de nalatenschap krijgen — niet elk een gelijk deel met B.

Bron: art. 4.15 en 4.16 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Wanneer schakel je best een advocaat of notaris in?

Laat je bijstaan wanneer:

er discussie is over wie erft en in welke verhouding bij een complexe familiesituatie;
je overweegt een erfenis te verwerpen ten voordele van je kinderen (generation skipping);
er sprake is van halfbroers of -zussen, adoptie of stiefkinderen;
de verdeling bij staken tot onenigheid leidt tussen de erfgenamen.

Vragen over wie erft in jouw familiesituatie? Beschrijf je situatie in enkele zinnen en laat je gratis en vrijblijvend matchen met een advocaat erfrecht in jouw buurt. → Beschrijf je zaak

Aan deze algemene informatie kunnen geen rechten worden ontleend; ze vervangt geen juridisch advies over jouw concrete dossier. Het contacteren van een advocaat via dit platform doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.