Is een notaris verplicht bij een erfenis in België?

Niet altijd. Voor een eenvoudige nalatenschap met enkel roerende goederen (zoals een bankrekening) kan een attest van erfopvolging soms volstaan. Een notaris is wel nodig zodra er onroerend goed in het spel is, of wanneer er minderjarige of beschermde erfgenamen zijn, of bij een testament of huwelijkscontract.

Hoeveel kost een notaris bij een erfenis?

Het ereloon van de notaris voor akten is wettelijk vastgelegd en meestal degressief: het percentage daalt naarmate de waarde stijgt. Daarbovenop komen aktekosten, opzoekingen en administratieve kosten. Het totale bedrag hangt af van de omvang en de complexiteit van de nalatenschap, dus vraag vooraf een raming.

Is een notarisattest van erfopvolging hetzelfde als de erfbelasting?

Nee. De akte of het attest van erfopvolging bewijst wie de erfgenamen zijn en deblokkeert bijvoorbeeld bankrekeningen. De erfbelasting (successierechten) is een aparte belasting die je via de aangifte van nalatenschap aan de gewestelijke fiscus betaalt, los van de notariskosten.

Kun je een erfenis verdelen zonder notaris?

Voor een nalatenschap met enkel roerende goederen kunnen de erfgenamen onderling verdelen zonder notaris. Zodra er onroerend goed of een betwisting is, of een beschermde erfgenaam, is een notariële akte nodig. Bij blijvende onenigheid beslist de familierechtbank, vaak met aanstelling van een notaris.

De notaris bij een erfenis: rol, verplichting en kosten

Q: Wat doet de notaris bij de vereffening-verdeling?

De notaris stelt de akte van erfopvolging op, maakt een overzicht van de bezittingen en schulden, berekent de erfdelen en begeleidt de verdeling tussen de erfgenamen. Bij onenigheid kan de rechtbank een notaris aanstellen voor een gerechtelijke vereffening-verdeling.

Een notaris is niet bij elke erfenis verplicht, maar wel zodra er onroerend goed in de nalatenschap zit of wanneer er minderjarige of beschermde erfgenamen betrokken zijn. De notaris stelt dan de akte van erfopvolging op, brengt het vermogen en de schulden in kaart en begeleidt de vereffening-verdeling. Zijn ereloon voor akten is wettelijk geregeld en meestal degressief, maar het exacte totaalbedrag hangt af van de waarde en de complexiteit van het dossier.

In dit artikel zie je wanneer een notaris nodig is, wat hij precies doet en hoe de notariskosten worden opgebouwd. Wil je je laten bijstaan, bekijk dan ook de advocaten erfrecht in onze gids.

Wanneer is een notaris verplicht bij een erfenis?

Niet elke nalatenschap vraagt een notaris. Voor een eenvoudige erfenis met enkel roerende goederen, zoals een bankrekening of spaargeld, kan een attest van erfopvolging soms volstaan om de tegoeden te deblokkeren.

Een notaris wordt wel noodzakelijk in deze gevallen:

Onroerend goed in de nalatenschap. Zit er een woning, appartement of grond in de erfenis, dan is een notariële akte nodig om de eigendomsoverdracht naar de erfgenamen vast te leggen.
Minderjarige of beschermde erfgenamen. Is een erfgenaam minderjarig of staat hij onder bewind, dan komt de notaris (en soms de vrederechter) tussen om zijn belangen te beschermen.
Een testament of huwelijkscontract. Bestaat er een testament of een huwelijksovereenkomst, dan beïnvloedt dat de verdeling en is professionele begeleiding aangewezen.
Een complexe of betwiste verdeling. Bij meerdere erfgenamen, schenkingen uit het verleden of onenigheid is een notaris vaak onmisbaar.

Twijfel je of je een notaris nodig hebt? Een eerste juridisch advies helpt je snel uitmaken welke weg je moet volgen.

Wat doet de notaris bij de vereffening-verdeling?

De vereffening-verdeling is het proces waarbij de nalatenschap wordt afgewikkeld en onder de erfgenamen verdeeld. De notaris speelt hierin de centrale rol.

Concreet doet hij het volgende:

De akte of het attest van erfopvolging opstellen. Dit document bewijst officieel wie de erfgenamen zijn en in welke verhouding zij erven.
Het vermogen en de schulden in kaart brengen. De notaris maakt een overzicht van alle bezittingen (woning, rekeningen, beleggingen) en alle schulden van de overledene.
De erfdelen berekenen. Op basis van de wettelijke regels, een eventueel testament en eerdere schenkingen bepaalt hij ieders aandeel.
De verdeling begeleiden. Hij verdeelt de goederen, regelt eventuele opleg tussen erfgenamen en zorgt voor de overschrijving van onroerend goed.

Raken de erfgenamen het niet eens, dan kan de familierechtbank een gerechtelijke vereffening-verdeling bevelen en daarvoor een notaris aanstellen. Die werkt dan onder toezicht van de rechtbank. In zulke betwistingen is het verstandig om je eigen belangen te laten verdedigen door een advocaat erfrecht.

Notaris of advocaat: wie heb je nodig?

De notaris en de advocaat hebben elk hun rol. De notaris is een openbaar ambtenaar die akten verlijdt en neutraal de verdeling organiseert. Hij staat boven de partijen en verdedigt niet één erfgenaam.

Een advocaat verdedigt wel jouw persoonlijke belangen. Dat is nuttig wanneer er discussie ontstaat, bijvoorbeeld over de waarde van een woning, over schenkingen die een kind eerder kreeg of over je reservataire erfdeel als beschermde erfgenaam. Bij een betwisting werken beide vaak samen: de notaris vereffent, de advocaat behartigt jouw kant van het verhaal.

Weet je niet zeker wie je het eerst nodig hebt? Via onze gratis match vind je snel een specialist die je situatie kan inschatten.

Hoe worden het ereloon en de notariskosten berekend?

De notariskosten bij een nalatenschap bestaan uit verschillende onderdelen. Het is belangrijk om die niet te verwarren met de erfbelasting, die je apart aan de fiscus betaalt.

De kosten zijn doorgaans opgebouwd uit:

Het ereloon van de notaris. Voor de meeste akten is dit wettelijk vastgelegd en degressief: het percentage daalt naarmate de waarde van de nalatenschap stijgt. De notaris kiest dit tarief dus niet zelf.
Aktekosten en opzoekingen. Denk aan kosten voor het opvragen van documenten, fiscale en hypothecaire opzoekingen en de registratie van de akte.
Administratieve kosten. Vaste vergoedingen voor het verlijden en bewaren van de akte.

Het exacte totaalbedrag kan niemand op voorhand precies voorspellen, want het hangt af van de omvang en de complexiteit van de nalatenschap. Voor een groot of betwist dossier loopt het hoger op dan voor een eenvoudige verdeling. Vraag de notaris daarom altijd vooraf een raming van de kosten.

Notariskosten en erfbelasting: niet hetzelfde

Veel mensen verwarren de notariskosten met de erfbelasting (de successierechten). Toch zijn dit twee aparte zaken.

De notariskosten betaal je voor het werk en de akten van de notaris. De erfbelasting is een gewestelijke belasting die je betaalt op wat je erft, via de aangifte van nalatenschap. De tarieven verschillen per gewest en hangen af van de verwantschap met de overledene en de waarde van het erfdeel. Een kind betaalt doorgaans minder dan een verre verwant of een derde.

Een goede notaris of advocaat legt je dit onderscheid duidelijk uit en helpt je de aangifte tijdig in te dienen, zodat je geen boete riskeert.

Een erfenis afwikkelen is zelden eenvoudig, en de juiste begeleiding bespaart je vaak tijd, geld en conflicten. Wil je weten wie je precies nodig hebt en wat het zou kosten? Vergelijk de specialisten in onze gids erfrecht of laat je gratis en vrijblijvend matchen met een advocaat die past bij jouw situatie.