Wat erft de langstlevende echtgenoot als er kinderen zijn?

Als de overledene afstammelingen nalaat, verkrijgt de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik van de gehele nalatenschap (art. 4.17, § 1 BW). De kinderen krijgen de blote eigendom. De echtgenoot mag de goederen dus gebruiken en er de inkomsten van innen (bijvoorbeeld in de gezinswoning blijven wonen of huur ontvangen), maar kan ze niet zomaar verkopen zonder de blote eigenaars.

Wat erft de echtgenoot als er geen kinderen zijn?

Laat de overledene verwanten in de opgaande lijn of nauwe zijverwanten na, dan krijgt de echtgenoot de volle eigendom van zijn deel in het gemeenschappelijk vermogen en het vruchtgebruik van het eigen vermogen van de overledene (art. 4.17, § 2 BW). Zijn er geen andere erfgenamen, dan erft de echtgenoot de volle eigendom van de hele nalatenschap (art. 4.17, § 3 BW).

Kan mijn partner het vruchtgebruik van de gezinswoning verliezen?

Nee, dat is beschermd. Giften of testamenten mogen niet tot gevolg hebben dat de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik of het recht op huur van de gezinswoning en het huisraad verliest (art. 4.147, § 2 BW). Dit is de zogenaamde concrete reserve van de echtgenoot.

Wat is het verschil tussen een echtgenoot en een wettelijk samenwonende partner?

Een echtgenoot heeft een ruim erfrecht (het vruchtgebruik van de hele nalatenschap bij kinderen) én een beschermde reserve. Een wettelijk samenwonende partner erft enkel het vruchtgebruik van de gezinswoning en het huisraad (art. 4.23 BW) en heeft geen reserve — dat vruchtgebruik kan via testament wél worden afgenomen. Feitelijk samenwonenden erven wettelijk niets.

Kan het vruchtgebruik worden omgezet in volle eigendom?

Ja. Het erfrechtelijk vruchtgebruik van de langstlevende echtgenoot kan worden omgezet, bijvoorbeeld in de volle eigendom van een goed, in een geldsom of in een lijfrente (zie art. 4.22, § 3 BW). Zo kunnen de langstlevende en de blote eigenaars de nalatenschap definitief afwikkelen. Over de precieze modaliteiten en waardering laat je je best adviseren door een notaris.

Wat erft de langstlevende echtgenoot? Vruchtgebruik en de rechten van je partner

Wat je partner erft, hangt sterk af van je burgerlijke staat. Ben je getrouwd en zijn er kinderen, dan krijgt de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik van de hele nalatenschap (art. 4.17 BW). Ben je wettelijk samenwonend, dan is het erfrecht veel beperkter: enkel het vruchtgebruik van de gezinswoning en het huisraad (art. 4.23 BW). Ben je feitelijk samenwonend, dan erft je partner wettelijk niets. Hieronder zetten we de rechten van de langstlevende partner op een rij.

Wat erft de langstlevende echtgenoot?

Het erfrecht van de echtgenoot verschilt naargelang wie er nog meer erft (art. 4.17 BW):

Zijn er afstammelingen (kinderen, kleinkinderen …): de echtgenoot krijgt het vruchtgebruik van de gehele nalatenschap (§ 1). De kinderen erven de blote eigendom.
Zijn er geen kinderen, maar wel ouders of nauwe zijverwanten: de echtgenoot krijgt de volle eigendom van zijn deel in het gemeenschappelijk (en onverdeeld) vermogen, plus het vruchtgebruik van de overige eigen goederen van de overledene (§ 2).
Zijn er geen andere erfgenamen: de echtgenoot erft de volle eigendom van de hele nalatenschap (§ 3).

Bron: art. 4.17 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Vruchtgebruik: wat mag je partner daarmee?

Vruchtgebruik betekent dat de langstlevende de goederen mag gebruiken en er de inkomsten van mag innen. Concreet: in de gezinswoning blijven wonen, een tweede woning verhuren en de huur opstrijken, of de intresten van een spaarrekening ontvangen. De blote eigenaars (meestal de kinderen) worden pas volle eigenaar wanneer het vruchtgebruik eindigt (art. 4.19 BW).

Ieder die de blote eigendom verkrijgt, kan wel eisen dat er een boedelbeschrijving wordt opgemaakt en dat geldsommen worden belegd, om zijn latere eigendom te beschermen (art. 4.21 BW).

Bron: art. 4.19 en 4.21 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

De beschermde reserve van de echtgenoot

De echtgenoot kan niet volledig onterfd worden. Hij heeft een reserve van, niettegenstaande elke andersluidende bepaling, het vruchtgebruik van de helft van de (fictief samengestelde) nalatenschap (art. 4.147, § 1 BW).

Daarbovenop staat een concrete bescherming: giften mogen niet tot gevolg hebben dat de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik of het recht op huur verliest van de woning die als voornaamste gezinswoning diende, en van het daarin aanwezige huisraad (art. 4.147, § 2 BW). Deze woonbescherming kan de echtgenoot dus niet worden afgenomen via testament of schenking.

Bron: art. 4.147 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

En de wettelijk samenwonende partner?

Een wettelijk samenwonende partner (met een verklaring afgelegd bij de burgerlijke stand) heeft een veel beperkter erfrecht. Hij verkrijgt, met welke erfgenamen hij ook samenkomt, enkel het vruchtgebruik van de gezinswoning en van het daarin aanwezige huisraad (art. 4.23 BW).

Belangrijk verschil met het huwelijk: dit erfrecht is geen reserve. De erflater kan het vruchtgebruik van de wettelijk samenwonende partner dus via testament ontnemen — anders dan bij de echtgenoot, wiens woonbescherming beschermd blijft.

Bron: art. 4.23 Burgerlijk Wetboek (Boek 4).

Feitelijk samenwonenden: geen wettelijk erfrecht

Woon je gewoon samen zonder verklaring van wettelijke samenwoning, dan ben je feitelijk samenwonend. Je partner erft dan wettelijk niets van je. Wie zijn feitelijke partner iets wil nalaten, moet dat regelen via een testament — en houdt daarbij best rekening met de reserve van eventuele kinderen en met de (hogere) erfbelasting die voor niet-verwanten geldt.

Kan het vruchtgebruik worden omgezet?

Het erfrechtelijk vruchtgebruik hoeft niet levenslang te blijven bestaan. Het kan worden omgezet — bijvoorbeeld in de volle eigendom van een goed, in een geldsom of in een lijfrente (art. 4.22, § 3 BW verwijst uitdrukkelijk naar die omzetting). Zo kunnen de langstlevende partner en de kinderen de nalatenschap definitief afwikkelen wanneer samen verder in onverdeeldheid blijven niet wenselijk is. De waardering hangt af van de vermoedelijke levensduur van de vruchtgebruiker; laat je hierover adviseren.

Wanneer schakel je best een advocaat of notaris in?

Laat je bijstaan wanneer:

er spanningen zijn tussen de langstlevende partner en de kinderen over het vruchtgebruik of de gezinswoning;
je het vruchtgebruik wil laten omzetten in volle eigendom of een geldsom;
je als samenwonende partner wil weten wat je erft en hoe je je partner beter beschermt;
er sprake is van een tweede huwelijk, stiefkinderen of een familiebedrijf.

Vragen over de erfrechten van je partner of de gezinswoning? Beschrijf je situatie in enkele zinnen en laat je gratis en vrijblijvend matchen met een advocaat erfrecht in jouw buurt. → Beschrijf je zaak

Aan deze algemene informatie kunnen geen rechten worden ontleend; ze vervangt geen juridisch advies over jouw concrete dossier. Het contacteren van een advocaat via dit platform doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.