Kennelijk onredelijk ontslag (CAO 109): wanneer krijg je een schadevergoeding?

Een ontslag is kennelijk onredelijk wanneer de reden niets te maken heeft met je gedrag, je geschiktheid of de werking van de onderneming, en een normale werkgever het nooit zou geven. Onder CAO nr. 109 kan de arbeidsrechtbank je dan een schadevergoeding van 3 tot 17 weken loon toekennen, bovenop je opzeggingsvergoeding. De regeling geldt voor de privésector en voor contracten van onbepaalde duur na de eerste zes maanden.

In dit artikel lees je wat kennelijk onredelijk ontslag precies inhoudt, hoe de schadevergoeding wordt berekend, wie wat moet bewijzen en welke ontslagredenen wel of niet door de beugel kunnen. Zoek je meteen advies, bekijk dan onze advocaten arbeidsrecht en ontslag.

Wat is kennelijk onredelijk ontslag?

CAO nr. 109 omschrijft een ontslag als kennelijk onredelijk wanneer het gebaseerd is op redenen die geen verband houden met:

• je gedrag (bijvoorbeeld herhaalde fouten of wangedrag),
• je geschiktheid voor het werk (bijvoorbeeld onvoldoende prestaties),
• of de noodwendigheden van de onderneming (bijvoorbeeld een reorganisatie of economische redenen).

Het ontslag moet bovendien er een zijn waartoe een normale en redelijke werkgever nooit zou beslissen. De rechter toetst dus niet of het ontslag de beste keuze was, maar of het binnen de grenzen van het redelijke valt. Een werkgever heeft veel beslissingsvrijheid, maar die vrijheid is niet onbeperkt.

Belangrijk: niet elk onterecht aanvoelend ontslag is ook kennelijk onredelijk. Het woord “kennelijk” wijst op een duidelijke, manifeste onredelijkheid.

Voor wie geldt CAO 109?

De cao geldt voor werknemers in de privésector met een arbeidsovereenkomst van onbepaalde duur. Er zijn enkele uitzonderingen waarin ze niet speelt:

• de eerste zes maanden van tewerkstelling,
• contracten van bepaalde duur en duidelijk omschreven werk,
• uitzendarbeid en studentenarbeid,
• ontslag in het kader van een collectief ontslag met sluiting of brugpensioen (SWT),
• ambtenaren, voor wie aparte motiveringsregels gelden.

Val je buiten deze regeling, dan betekent dat niet dat je rechteloos bent. Andere beschermingsmechanismen, zoals de regels rond rechtsmisbruik of discriminatie, kunnen dan spelen. Laat je situatie best nakijken via een gratis match met een specialist.

Hoeveel bedraagt de schadevergoeding?

Oordeelt de arbeidsrechtbank dat je ontslag kennelijk onredelijk was, dan kan ze een forfaitaire schadevergoeding tussen 3 en 17 weken loon toekennen. Die vergoeding:

• komt bovenop je gewone opzeggingsvergoeding of opzeggingstermijn,
• is forfaitair, je hoeft je concrete schade dus niet cijfermatig te bewijzen,
• wordt door de rechter bepaald op basis van de gradatie van de kennelijke onredelijkheid.

Hoe flagranter de onredelijkheid, hoe dichter de vergoeding bij 17 weken zal liggen. Hoe het loon precies wordt berekend en welk aantal weken in jouw dossier haalbaar is, hangt af van de feiten. Een precieze inschatting maakt een advocaat na lezing van je ontslagbrief en dossier. Vermijd dat je je blindstaart op het maximum: rechters kennen lang niet altijd 17 weken toe.

Wie moet de ontslagreden bewijzen?

De bewijslast is een kernpunt en hangt af van of je de redenen hebt opgevraagd. CAO nr. 109 geeft je het recht om binnen een bepaalde termijn na je ontslag de concrete redenen schriftelijk en aangetekend op te vragen.

• Vroeg je de redenen correct op en antwoordde de werkgever tijdig en concreet: dan draagt elke partij het bewijs van wat ze beweert.
• Antwoordde de werkgever niet of laattijdig: dan moet de werkgever zelf bewijzen dat het ontslag niet kennelijk onredelijk was. Dat is een sterk voordeel voor jou.
• Vroeg je de redenen niet op: dan moet jij als werknemer aantonen dat het ontslag kennelijk onredelijk is, wat moeilijker ligt.

De aangetekende vraag naar de ontslagredenen op tijd versturen is dus cruciaal. Twijfel je over de termijnen, schakel dan snel een advocaat arbeidsrecht in, want laattijdig optreden kost je rechten.

Welke ontslagredenen zijn wel of niet aanvaardbaar?

Of een reden standhoudt, beoordeelt de rechter steeds in concreto. Toch tekenen zich in de rechtspraak lijnen af.

Doorgaans aanvaardbaar (mits voldoende onderbouwd):

• aanhoudend ondermaatse prestaties die eerder werden aangekaart,
• herhaald wangedrag of het niet naleven van afspraken,
• een reële economische of organisatorische noodzaak, zoals een functie die wegvalt.

Vaak problematisch of kennelijk onredelijk:

• een ontslag zonder enige aantoonbare reden,
• een reden die feitelijk onjuist blijkt,
• een buitensporige reactie op een klein incident,
• ontslag kort nadat je een legitiem recht uitoefende (bijvoorbeeld een klacht of verlof), zonder andere uitleg.

Let op het onderscheid met discriminatie of een beschermd kenmerk (zwangerschap, syndicale activiteit, klokkenluiden). Daar gelden aparte, vaak hogere beschermingsvergoedingen, en die volg je niet via CAO nr. 109 maar via andere wetgeving.

Hoe vraag je je schadevergoeding op?

In de praktijk verloopt het meestal zo: je vraagt aangetekend de ontslagredenen op, je beoordeelt het antwoord, en blijkt het ontslag kennelijk onredelijk, dan stel je je vordering. Komt er geen minnelijke regeling, dan beslist de arbeidsrechtbank. Het exacte bedrag wordt steeds door de rechter bepaald en hangt af van je dossier.

Omdat de termijnen kort zijn en de bewijslast bepalend is, is snel juridisch advies vaak het verschil tussen een sterk en een zwak dossier.

Denk je dat je ontslag kennelijk onredelijk was? Vergelijk dan gerust de specialisten in onze gids, of laat je gratis en vrijblijvend koppelen aan een advocaat arbeidsrecht die jouw situatie inschat.