Faillissement in België: hoe werkt het?

Een onderneming gaat in België failliet als ze aan twee voorwaarden tegelijk voldoet: ze heeft op duurzame wijze opgehouden te betalen en haar krediet is geschokt. De ondernemingsrechtbank spreekt dan het faillissement uit en stelt een curator aan die het vermogen vereffent en de schuldeisers in een wettelijke rangorde uitbetaalt. De zaakvoerder heeft een aangifteplicht: hij moet het faillissement aangeven binnen één maand na de staking van betaling.

In dit artikel lees je wanneer een onderneming failliet is, wie het kan aanvragen, hoe de procedure verloopt, wat de gevolgen zijn voor de zaakvoerder en welk alternatief er bestaat om een faillissement te vermijden.

Wanneer is een onderneming failliet?

Niet elk kasprobleem leidt tot een faillissement. Boek XX van het Wetboek van economisch recht (WER) stelt twee voorwaarden, die samen vervuld moeten zijn:

• Duurzaam gestaakte betalingen. De onderneming kan haar opeisbare schulden niet meer betalen, en dat is geen tijdelijk probleem. Een eenmalige laattijdige betaling of een kortstondige liquiditeitskrapte volstaat niet.
• Geschokt krediet. Het vertrouwen van schuldeisers, leveranciers en banken is weg. Niemand wil de onderneming nog krediet, uitstel of nieuwe financiering geven.

Pas wanneer beide voorwaarden vervuld zijn, is er sprake van een faillissement. De regels gelden voor ondernemingen in de brede zin: vennootschappen, maar ook zelfstandigen en vrije beroepers.

Wie kan een faillissement aanvragen?

Een faillissement aanvragen kan op verschillende manieren:

• De onderneming zelf. De zaakvoerder of bestuurder heeft een aangifteplicht. Hij moet het faillissement aangeven bij de ondernemingsrechtbank binnen één maand nadat de betalingen duurzaam zijn gestaakt.
• Een of meer schuldeisers die hun geld niet meer ontvangen.
• Het openbaar ministerie, bijvoorbeeld na vaststellingen tijdens een onderzoek.
• Een voorlopig bewindvoerder die over de onderneming werd aangesteld.

Die aangifteplicht is belangrijk. Wie te lang wacht en de onderneming verlieslatend laat doorgaan, riskeert later persoonlijk aansprakelijk te worden gesteld. Twijfel je over het juiste moment, dan win je best advies in bij advocaten insolventierecht voor je beslist.

Wat is de rol van de curator en de rechter-commissaris?

Zodra de ondernemingsrechtbank het faillissement uitspreekt, neemt ze het beheer uit handen van de zaakvoerder en stelt ze twee actoren aan.

De curator is een advocaat gespecialiseerd in insolventierecht. Hij beheert het faillissement, maakt het actief te gelde, int de openstaande vorderingen en verdeelt de opbrengst onder de schuldeisers. De curator behartigt zowel de belangen van de schuldeisers als die van de gefailleerde.

De rechter-commissaris is een rechter van de ondernemingsrechtbank die toezicht houdt op het verloop van het faillissement en op het werk van de curator. Hij rapporteert aan de rechtbank en waakt over een correcte afwikkeling.

Hoe verloopt een faillissement stap voor stap?

De procedure volgt een vast stramien:

1. Het vonnis. De ondernemingsrechtbank spreekt het faillissement uit en bepaalt de datum van staking van betaling.
2. Aanstelling van de curator. De rechtbank duidt een curator en een rechter-commissaris aan. Het vonnis wordt gepubliceerd.
3. Aangifte van schuldvorderingen. Schuldeisers dienen hun vordering in via het digitale register RegSol, binnen de termijn die in het vonnis staat.
4. Vereffening van het actief. De curator verkoopt de bezittingen: voorraden, materieel, onroerend goed, vorderingen. Hij brengt zo veel mogelijk geld samen.
5. Uitbetaling in rangorde. De opbrengst wordt verdeeld volgens een wettelijke volgorde. Schuldeisers met een voorrecht of zekerheid (bijvoorbeeld een hypotheek of pand) gaan voor de gewone, niet-bevoorrechte schuldeisers.
6. Afsluiting. Wanneer alles is afgewikkeld, sluit de rechtbank het faillissement.

Niet elke schuldeiser krijgt zijn volledige vordering terug. Vaak is er onvoldoende actief om iedereen te betalen, en dan vallen de laagste in rang uit de boot.

Welke gevolgen heeft een faillissement voor de zaakvoerder?

Een faillissement raakt de zaakvoerder op verschillende vlakken.

Hij verliest het beheer over de onderneming aan de curator. In de meeste gevallen blijft het daarbij, maar bij fouten in het bestuur kan de zaakvoerder bestuurdersaansprakelijk worden gesteld. Een bekend voorbeeld is wrongful trading: een verlieslatende onderneming kennelijk te lang laten doorgaan terwijl duidelijk was dat een faillissement onvermijdelijk werd. De bestuurder kan dan persoonlijk opdraaien voor (een deel van) het tekort.

Voor wie als natuurlijke persoon-ondernemer (zelfstandige) failliet gaat, bestaat er een belangrijke bescherming: de kwijtschelding van restschulden. De rechtbank kan de ondernemer kwijtschelding verlenen voor de schulden die na de vereffening overblijven, zodat hij met een schone lei opnieuw kan beginnen. Die kwijtschelding moet wel tijdig en uitdrukkelijk gevraagd worden.

Faillissement vermijden: de gerechtelijke reorganisatie

Een faillissement is niet altijd het eindstation. Wie tijdig ingrijpt, kan soms een gerechtelijke reorganisatie (vroeger WCO, wet op de continuïteit van ondernemingen) aanvragen. Die procedure geeft de onderneming bescherming tegen schuldeisers en ademruimte om te herstellen.

Een gerechtelijke reorganisatie kan verschillende vormen aannemen: een minnelijk akkoord met enkele schuldeisers, een collectief akkoord dat door de schuldeisers wordt goedgekeurd, of een overdracht van (een deel van) de onderneming onder gerechtelijk gezag. Het verschil met een faillissement is fundamenteel: bij een reorganisatie is het doel om de activiteit te redden, terwijl een faillissement de onderneming vereffent.

De keuze tussen beide hangt af van de financiële toestand en de slaagkansen. Hoe vroeger je advies inwint, hoe meer opties er nog op tafel liggen.

Hoe zoek je een faillissement op?

Faillissementen zijn openbaar. Je vindt ze op twee plaatsen terug:

• Het Belgisch Staatsblad. Elk faillissementsvonnis wordt hier gepubliceerd. Zo weet je officieel dat een onderneming failliet is verklaard.
• RegSol (Centraal Register Solvabiliteit). Dit digitale register bevat het volledige dossier. Hier zie je welke curator is aangesteld en kun je als schuldeiser je schuldvordering indienen.

Wil je nagaan of een handelspartner failliet is, dan volstaat een opzoeking in het Belgisch Staatsblad of via RegSol.

De rol van een advocaat

Een faillissement is technisch en de gevolgen zijn ingrijpend. Een advocaat insolventierecht helpt je als zaakvoerder om de aangifteplicht correct na te leven en bestuurdersaansprakelijkheid te vermijden. Hij beoordeelt of een gerechtelijke reorganisatie een realistisch alternatief is, en begeleidt je bij de kwijtschelding van restschulden. Ben je schuldeiser, dan zorgt een advocaat ervoor dat je je vordering tijdig en correct indient.

Sta je voor een dreigend faillissement of wil je weten of je het nog kunt vermijden? Vergelijk de advocaten insolventierecht in onze gids of laat je gratis match maken met een specialist die jouw situatie kan inschatten voor het te laat is.