De dwangsom: hoe je een vonnis afdwingt als de tegenpartij niet meewerkt

Je hebt een rechtszaak gewonnen, maar de tegenpartij doet gewoon niet wat de rechter beval — ze verwijdert de constructie niet, staakt de inbreuk niet of geeft je goed niet terug. Voor die situaties bestaat de dwangsom: een geldsom die de veroordeelde moet betalen zolang hij niet naleeft (art. 1385bis Ger.W.). Het is een krachtig drukmiddel. Hieronder lees je hoe het werkt en waar de grenzen liggen.

Wat is een dwangsom?

De rechter kan, op vordering van een partij, de tegenpartij veroordelen tot betaling van een geldsom — de dwangsom — “voor het geval dat aan de hoofdveroordeling niet wordt voldaan” (art. 1385bis Ger.W.).

De dwangsom is dus geen schadevergoeding, maar een financiële prikkel: ze wordt opgelegd bovenop de hoofdveroordeling en loopt op (bijvoorbeeld per dag of per overtreding) zolang de veroordeelde in gebreke blijft. Zo wordt naleving plots erg aantrekkelijk.

Bron: art. 1385bis Gerechtelijk Wetboek.

Waarvoor kan géén dwangsom worden opgelegd?

De wet stelt twee belangrijke uitzonderingen (art. 1385bis Ger.W.):

• niet bij een veroordeling tot betaling van een geldsom;
• niet voor vorderingen tot nakoming van arbeidsovereenkomsten.

Voor een geldschuld heeft een dwangsom dus geen zin — daar gebruik je andere afdwingingsmiddelen, zoals beslag via een gerechtsdeurwaarder. De dwangsom is bedoeld voor veroordelingen tot een doen of niet-doen (iets stopzetten, iets afgeven, iets herstellen).

Bron: art. 1385bis Gerechtelijk Wetboek.

Vanaf wanneer loopt de dwangsom?

Er zijn twee beschermingen voor de veroordeelde (art. 1385bis Ger.W.):

• De dwangsom kan niet worden verbeurd vóór de betekening van de uitspraak waarbij ze is vastgesteld. De veroordeelde moet dus eerst officieel op de hoogte zijn.
• De rechter kan bepalen dat de dwangsom pas na verloop van een zekere termijn kan worden verbeurd — een respijttermijn om alsnog na te leven.

Bovendien kan de dwangsom voor het eerst worden gevorderd in verzet of hoger beroep: je hoeft er niet meteen in eerste aanleg om te vragen.

Bron: art. 1385bis Gerechtelijk Wetboek.

Dwangsom én schadevergoeding

De dwangsom staat los van je recht op schadevergoeding. De wet zegt uitdrukkelijk dat ze wordt opgelegd “onverminderd het recht op schadevergoeding indien daartoe gronden zijn”. Lijd je door de niet-nakoming werkelijke schade, dan kun je die dus apart vorderen — de dwangsom vervangt die vergoeding niet.

Praktisch: hoe zet je een dwangsom in?

1. Vraag de dwangsom uitdrukkelijk in je dagvaarding of conclusies (of later in beroep) en stel een bedrag per dag of per overtreding voor.
2. Zorg dat het vonnis wordt betekend door een gerechtsdeurwaarder — pas dan kan de dwangsom lopen.
3. Documenteer elke dag of elk feit van niet-naleving; dat bepaalt het verbeurde bedrag.
4. Vorder de verbeurde bedragen in via de deurwaarder als de tegenpartij blijft weigeren.

Wanneer schakel je best een advocaat in?

Laat je bijstaan wanneer:

• je een veroordeling tot een doen of niet-doen wil afdwingen tegen een onwillige tegenpartij;
• je moet inschatten of een dwangsom in jouw zaak mogelijk is (geen geldschuld, geen arbeidsovereenkomst);
• je de verbeurde dwangsommen wil innen of de tegenpartij die betwist;
• je zelf een dwangsom riskeert en de naleving correct wil organiseren.

Werkt de tegenpartij een vonnis tegen? Beschrijf je situatie in enkele zinnen en laat je gratis en vrijblijvend matchen met een advocaat in jouw buurt. → Beschrijf je zaak

---

Aan deze algemene informatie kunnen geen rechten worden ontleend; ze vervangt geen juridisch advies over jouw concrete dossier. Het contacteren van een advocaat via dit platform doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.