Hoeveel kost het om je burgerlijke partij te stellen?

Op de zitting voor de strafrechter is een burgerlijke partijstelling in principe gratis. Stel je je burgerlijke partij bij de onderzoeksrechter, dan vraagt de griffie een consignatie (een voorschot voor de kosten van het onderzoek). Het exacte bedrag wordt door de rechter bepaald en krijg je later terug als je in het gelijk wordt gesteld.

Wat is een consignatie bij de onderzoeksrechter?

De consignatie is een geldsom die je vooraf stort bij de griffie als je een onderzoek op gang brengt via een klacht met burgerlijke partijstelling. Ze dient als waarborg voor de gerechtskosten. Het bedrag wordt door de onderzoeksrechter vastgelegd en wordt terugbetaald als de procedure in jouw voordeel afloopt.

Wanneer kan ik mij nog burgerlijke partij stellen?

Dat kan tijdens het gerechtelijk onderzoek (via de onderzoeksrechter) en tot op de zitting ten gronde, zolang de rechter de debatten nog niet heeft afgesloten. Het is verstandig om dit niet uit te stellen, want je moet je schade kunnen onderbouwen met bewijsstukken.

Krijg ik mijn schadevergoeding altijd als ik gelijk krijg?

De rechter kan een schadevergoeding toekennen, maar de uitbetaling hangt af van de gegoedheid van de dader. Raakt het bedrag niet ingevorderd, dan kun je in bepaalde gevallen een beroep doen op het Fonds voor slachtoffers van opzettelijke gewelddaden. Een advocaat kan nagaan welke pistes voor jou openstaan.

Burgerlijke partij stellen: schadevergoeding eisen in een strafzaak

Q: Wat betekent je burgerlijke partij stellen?

Je burgerlijke partij stellen betekent dat je als slachtoffer formeel laat weten dat je schade hebt geleden door een misdrijf en daarvoor een schadevergoeding eist binnen de strafzaak zelf. Zo word je partij in het proces en kan de strafrechter in één beweging zowel over de straf als over jouw vergoeding oordelen.

Wil je als slachtoffer een schadevergoeding eisen van de dader, dan stel je je burgerlijke partij binnen de strafzaak. Zo hoef je geen aparte rechtszaak te starten: de strafrechter oordeelt in één beweging over de straf én over jouw vergoeding. Dat kan op twee manieren, bij de onderzoeksrechter of mondeling op de zitting. De rechter beslist of en hoeveel je krijgt, op basis van je bewezen schade.

In dit artikel lees je wat een burgerlijke partijstelling precies inhoudt, hoe en wanneer je ze doet, welke kosten en consignatie eraan vasthangen en hoe de schadevergoeding wordt toegekend.

Wat betekent je burgerlijke partij stellen?

Een misdrijf raakt twee belangen: dat van de samenleving (de straf) en dat van het slachtoffer (de schade). Het openbaar ministerie vervolgt de dader namens de samenleving. Maar als slachtoffer moet je zelf het initiatief nemen om je schade vergoed te krijgen.

Door je burgerlijke partij te stellen laat je formeel weten dat je schade hebt geleden door het misdrijf en dat je daarvoor een vergoeding vraagt. Je wordt dan partij in de strafzaak. Het grote voordeel: je hoeft geen aparte burgerlijke procedure voor de burgerlijke rechtbank te voeren. De strafrechter behandelt jouw vordering meteen mee.

Naast de financiële kant geeft de hoedanigheid van burgerlijke partij je ook rechten in het dossier, zoals inzage en de mogelijkheid om bijkomende onderzoekshandelingen te vragen. Twijfel je of je in aanmerking komt, dan is een gesprek met een advocaat strafrecht de logische eerste stap.

Hoe stel je je burgerlijke partij?

Er zijn twee hoofdwegen, en welke je kiest hangt af van de fase van de zaak.

Bij de onderzoeksrechter. Is er nog geen onderzoek of zit het in de fase van het gerechtelijk onderzoek, dan kun je een klacht met burgerlijke partijstelling indienen bij de onderzoeksrechter. Dit is een krachtig middel: het verplicht de onderzoeksrechter in principe om een onderzoek op te starten, zelfs als het parket eerder seponeerde. Aan deze weg is wel een consignatie verbonden (zie verder).

Op de zitting voor de strafrechter. Wordt de dader al vervolgd en komt de zaak voor de correctionele rechtbank of de politierechtbank, dan kun je je eenvoudig op de zitting burgerlijke partij stellen. Dat gebeurt mondeling of via een schriftelijke verklaring, meestal met een onderbouwde nota van je schade. Deze weg is in principe kosteloos.

Een derde, lichtere mogelijkheid is een eenvoudige slachtofferverklaring of -fiche, waarmee je op de hoogte blijft van de zaak. Let op: dat is iets anders dan een echte burgerlijke partijstelling en geeft je niet automatisch recht op een vergoeding.

Wat kost een burgerlijke partijstelling?

De kostprijs verschilt sterk naargelang de gekozen weg.

Stel je je burgerlijke partij op de zitting, dan is dat zelf gratis. Je betaalt natuurlijk wel het ereloon van je eventuele advocaat en mogelijke kosten om je schade te bewijzen (bijvoorbeeld medische attesten of een schatting).

Ga je via de onderzoeksrechter, dan vraagt de griffie een consignatie. Dat is een voorschot dat dient als waarborg voor de gerechtskosten van het onderzoek dat je op gang brengt. Het exacte bedrag wordt door de onderzoeksrechter bepaald en hangt af van de aard en omvang van het te verwachten onderzoek. Stort je de consignatie niet, dan wordt de burgerlijke partijstelling niet rechtsgeldig.

Win je de zaak, dan krijg je de consignatie terug en kan de veroordeelde verplicht worden tot een rechtsplegingsvergoeding (een forfaitaire tegemoetkoming in je advocaatkosten). Verlies je of blijkt je klacht ongegrond, dan kun je de gemaakte onderzoekskosten geheel of gedeeltelijk moeten dragen. Reden te meer om vooraf goed te laten inschatten of je dossier sterk genoeg is. Laat je gratis matchen met een strafrechtadvocaat die dat met je bekijkt.

Hoe wordt de schadevergoeding toegekend?

Je krijgt niet automatisch een bedrag omdat de dader veroordeeld wordt. Je moet je schade aantonen en begroten. Daaronder valt onder meer:

Materiële schade, zoals herstelkosten, medische uitgaven, beschadigde goederen en inkomensverlies.
Morele schade, zoals pijn, leed en de psychische impact van het misdrijf.
Bijkomende kosten, zoals verplaatsingen of administratieve uitgaven die uit het misdrijf voortvloeien.

Je onderbouwt elke post met bewijsstukken. Voor complexe lichamelijke schade stelt de rechter soms een gerechtsdeskundige aan die de blijvende gevolgen begroot. Het exacte bedrag van de vergoeding wordt altijd door de rechter bepaald en is geen vast tarief: het hangt af van wat je bewijst en van de concrete omstandigheden.

Soms spreekt de strafrechter eerst een provisie (een voorschot) toe en verwijst hij voor de definitieve begroting naar een latere zitting of een deskundigenonderzoek.

En als de dader niet betaalt?

Een vonnis op papier is nog geen geld op je rekening. De invordering hangt af van de gegoedheid van de veroordeelde. Heeft die geen vermogen, dan kan het lastig worden om je vergoeding effectief te innen.

Voor slachtoffers van ernstige opzettelijke gewelddaden bestaat er een Fonds dat in bepaalde gevallen financieel tussenkomt wanneer de dader onvermogend of onbekend is. De voorwaarden zijn strikt en de tussenkomst is begrensd. Een advocaat kan nagaan of je hiervoor in aanmerking komt en welke invorderingsstappen zinvol zijn.

Een burgerlijke partijstelling is dus niet alleen een formaliteit, maar een strategische keuze: het juiste moment, de juiste weg en een goed onderbouwd schadedossier maken het verschil. Wil je weten hoe sterk jouw zaak staat? Vergelijk de specialisten in onze gids en vind een strafrechtadvocaat die jouw belangen als slachtoffer verdedigt.