Een bestuurder ontslaan: procedure en gevolgen

De algemene vergadering kan een bestuurder in principe ad nutum ontslaan: op elk moment, met een gewone meerderheid, zonder motivering en zonder vergoeding. Dat is de standaardregel onder het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV). De statuten of de benoemingsbeslissing kunnen dit wel afzwakken, bijvoorbeeld met een opzegtermijn, een vergoeding of een statutaire onafzetbaarheid (vooral in de NV). Het ontslag moet correct worden gestemd en daarna neergelegd en gepubliceerd om geldig en tegenwerpelijk te zijn.

In dit artikel lees je hoe het ontslag praktisch verloopt, wanneer een bestuurder beschermd is, en welke gevolgen en vergoedingen kunnen spelen. Zoek je meteen een specialist, bekijk dan de advocaten ondernemingsrecht in onze gids.

Wie kan een bestuurder ontslaan?

Bestuurders worden benoemd door de algemene vergadering, en het is ook diezelfde algemene vergadering die hen kan afzetten. Dat is een logische bevoegdheid: de aandeelhouders die het bestuur aanstellen, mogen dat bestuur ook weer wegsturen.

Het ontslag van een bestuurder gebeurt dus niet door de andere bestuurders of door de zaakvoerder, maar door een beslissing van de algemene vergadering. In een kleine BV met één aandeelhouder valt die rol soms samen met de bestuurder zelf, maar juridisch blijft het de algemene vergadering die de knoop doorhakt.

Wat betekent een bestuurder ad nutum afzetten?

Het kernprincipe onder het WVV is het ad nutum ontslag. Ad nutum betekent letterlijk “op een wenk”. Concreet wil dat zeggen dat de algemene vergadering een bestuurder kan afzetten op elk moment, zonder dat ze een reden moet opgeven, zonder opzegtermijn en zonder schadevergoeding.

Dit beginsel beschermt de vennootschap: het bestuur moet het vertrouwen van de aandeelhouders genieten, en zodra dat vertrouwen wegvalt, mag men niet vastzitten aan een bestuurder. Een gewone meerderheid op de algemene vergadering volstaat in de regel om het ontslag goed te keuren, tenzij de statuten een strengere meerderheid opleggen.

Belangrijk is dat het ad nutum karakter niet betekent dat je mag handelen op een tergende of onzorgvuldige manier. Een ontslag dat gepaard gaat met nodeloos kwetsende omstandigheden of een schending van de redelijkheid kan alsnog aanleiding geven tot een vergoeding.

Kan een bestuurder statutair onafzetbaar zijn?

Het WVV laat toe om het ad nutum principe af te zwakken. De manier waarop verschilt naargelang de vennootschapsvorm.

In de NV kunnen de statuten kiezen voor een regeling waarbij bestuurders niet zomaar ad nutum afzetbaar zijn. Men kan bijvoorbeeld voorzien dat een bestuurder enkel om een wettige reden kan worden ontslagen, of dat een opzegtermijn of vergoeding geldt. Dat is de zogenaamde statutaire of contractuele bescherming van de bestuurder.

In de BV geldt het ad nutum ontslag als suppletieve regel, wat betekent dat het geldt tenzij de statuten of de benoeming er van afwijken. Ook hier kunnen de oprichters dus een opzegtermijn of een vergoeding inschrijven.

Een echte, absolute onafzetbaarheid blijft uitzonderlijk. De vennootschap moet altijd in staat blijven om in te grijpen, bijvoorbeeld bij een wettige reden of een ernstige fout. Wil je weten welke regeling in jouw statuten staat, dan loont het om die zorgvuldig te laten nakijken door een advocaat ondernemingsrecht.

Welke formaliteiten moet je volgen?

Een geldig ontslag vraagt om een correcte procedure. De grote lijnen zijn:

• Bijeenroeping van de algemene vergadering. De vergadering moet geldig worden samengeroepen volgens de statuten, met respect voor de oproepingstermijnen en de wijze van uitnodiging.
• Het ontslag op de agenda. Het is voorzichtig om het ontslag uitdrukkelijk op de agenda te plaatsen, zeker bij een betwist dossier, zodat de beslissing niet later kan worden aangevochten.
• De stemming. De algemene vergadering stemt over het ontslag volgens de geldende meerderheidsregels. In de meeste gevallen volstaat een gewone meerderheid, tenzij de statuten anders bepalen.
• De notulen. De beslissing wordt opgenomen in de notulen van de vergadering.

Vergeet niet dat de stemming pas tot een sluitend resultaat leidt als alle vormvereisten gerespecteerd zijn. Een formele fout (bijvoorbeeld een gebrekkige oproeping) kan het ontslag kwetsbaar maken voor betwisting.

Wat zijn de gevolgen en moet je publiceren?

Na de beslissing van de algemene vergadering is het werk nog niet af. Het ontslag van een bestuurder is een gegeven dat moet worden neergelegd bij de griffie van de ondernemingsrechtbank en gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Pas door die bekendmaking wordt het ontslag tegenwerpelijk aan derden, zoals leveranciers, banken en de fiscus.

Zolang de publicatie niet gebeurd is, kan een derde te goeder trouw er nog van uitgaan dat de bestuurder de vennootschap geldig vertegenwoordigt. Het tijdig regelen van de neerlegging en publicatie is dus geen detail, maar een essentiële stap om de bevoegdheid van de ontslagen bestuurder naar buiten toe te beëindigen.

Daarnaast eindigen de mandaten en volmachten van de bestuurder. Lopende verplichtingen, zoals een eventuele aansprakelijkheid voor reeds gestelde handelingen, blijven wel bestaan voor de periode dat de bestuurder in functie was.

Heeft een ontslagen bestuurder recht op een vergoeding?

Bij een zuiver ad nutum ontslag heeft de bestuurder in principe geen recht op een schadevergoeding. Dat is net de keerzijde van het systeem: de bestuurder weet dat hij op elk moment kan vertrekken.

Toch zijn er situaties waarin wel een vergoeding speelt:

• Wanneer de statuten of de benoeming een opzegtermijn of een vergoeding voorzien, moet de vennootschap die nakomen.
• Wanneer er een afzonderlijke overeenkomst (bijvoorbeeld een managementovereenkomst) bestaat, gelden de afspraken daarin, los van het vennootschapsrechtelijke mandaat.
• Wanneer het ontslag op een onrechtmatige of tergende manier gebeurt, kan de rechter een vergoeding toekennen.

De exacte bedragen liggen nooit op voorhand vast. Ze hangen af van de gemaakte afspraken en worden bij betwisting door de rechter beoordeeld. Laat je daarom goed adviseren voor je een bestuurder afzet, zeker als er een managementvergoeding of een onafzetbaarheidsclausule in het spel is.

Twijfel je over de juiste procedure of vrees je een betwisting? Vergelijk de specialisten ondernemings- en vennootschapsrecht in onze gids, of laat je gratis matchen met een advocaat die jouw dossier en vennootschapsvorm kent.