Bemiddeling als alternatief voor de rechtbank

Zit je vast in een conflict en zie je op tegen een rechtszaak? Bij bemiddeling zoek je samen met de tegenpartij een oplossing onder begeleiding van een neutrale bemiddelaar, in plaats van een rechter te laten beslissen. Het is vaak sneller, goedkoper en minder belastend dan een procedure, en een akkoord met een erkende bemiddelaar kan zelfs uitvoerbaar worden gemaakt.

In dit artikel lees je hoe bemiddeling werkt, wat het verschil is tussen vrijwillige en gerechtelijke bemiddeling, wie de kosten draagt en hoe een bemiddelingsakkoord afdwingbaar wordt.

Wat houdt bemiddeling in?

Bemiddeling is een vorm van conflictoplossing waarbij de partijen, met de hulp van een neutrale en onpartijdige bemiddelaar, samen naar een oplossing zoeken. Anders dan een rechter beslist de bemiddelaar niets en legt hij niets op. Zijn rol is het gesprek begeleiden, de standpunten verhelderen en de partijen helpen om tot een akkoord te komen dat voor beiden aanvaardbaar is.

De voordelen zijn aanzienlijk:

• vaak sneller dan een gerechtelijke procedure;
• meestal goedkoper;
• de partijen houden zelf de controle over de oplossing;
• de onderlinge relatie blijft beter bewaard, wat nuttig is bij familie- of zakenrelaties.

Vrijwillige of gerechtelijke bemiddeling?

Er zijn twee hoofdvormen, en het onderscheid is belangrijk.

Vrijwillige bemiddeling. De partijen starten op eigen initiatief, los van enige procedure. Ze kiezen samen een bemiddelaar en proberen het conflict op te lossen voordat het ooit voor de rechter komt.

Gerechtelijke bemiddeling. Tijdens een lopende procedure kan de rechter bemiddeling voorstellen of bevelen. De zaak wordt dan tijdelijk geschorst om de partijen de kans te geven een akkoord te zoeken. Lukt dat niet, dan wordt de gewone procedure hervat.

In beide gevallen blijft deelname in principe vrijwillig en behoudt elke partij haar rechten. Wil je weten hoe een gewone rechtszaak eruitziet ter vergelijking, lees dan ons artikel over de gerechtelijke procedure.

Welke rol speelt de erkende bemiddelaar?

Een erkende bemiddelaar is door de bevoegde instantie erkend en voldoet aan opleidings- en kwaliteitsvereisten. Dat is meer dan een formaliteit: enkel een akkoord dat tot stand komt met een erkende bemiddelaar komt in aanmerking voor homologatie door de rechter (zie verder).

De bemiddelaar:

• is neutraal en onpartijdig;
• legt geen oplossing op, maar faciliteert het overleg;
• bewaakt de vertrouwelijkheid van het traject.

Sommige advocaten zijn ook erkend bemiddelaar. Zoek je begeleiding, dan kun je via een advocaat of een gratis match iemand vinden met de juiste ervaring voor jouw type conflict.

Wat kost bemiddeling en wie betaalt?

De kosten van bemiddeling bestaan vooral uit het ereloon van de bemiddelaar. In de regel worden die kosten verdeeld onder de partijen, tenzij ze anders afspreken. Omdat een bemiddelingstraject doorgaans korter is dan een rechtszaak, valt de totale kost in veel gevallen lager uit.

Maak vooraf duidelijke afspraken over de kostenverdeling, zodat ook dit geen bron van discussie wordt. Heb je een rechtsbijstandsverzekering, ga dan na of die tussenkomt; lees daarover ons artikel over de rechtsbijstandsverzekering.

Is bemiddeling vertrouwelijk?

Ja, vertrouwelijkheid is een kernkenmerk van bemiddeling. Wat tijdens de bemiddeling wordt gezegd, voorgesteld of toegegeven, mag in principe niet later in een rechtszaak tegen een partij worden gebruikt. Die bescherming is essentieel: ze laat de partijen toe om vrijuit te onderhandelen zonder te vrezen dat een toegeving zich tegen hen keert.

Op deze regel bestaan wel enkele wettelijke uitzonderingen. Twijfel je over de draagwijdte ervan in jouw situatie, laat het dan nakijken door een advocaat.

Hoe wordt een bemiddelingsakkoord afdwingbaar?

Komen de partijen tot een akkoord, dan wordt dat schriftelijk vastgelegd. Een akkoord dat tot stand komt met een erkende bemiddelaar kan vervolgens door de rechter worden gehomologeerd.

Het belang daarvan:

• na homologatie heeft het akkoord dezelfde uitvoerbare kracht als een vonnis;
• je kunt het desnoods gedwongen laten uitvoeren via een gerechtsdeurwaarder.

Zonder homologatie blijft het akkoord een gewone overeenkomst tussen partijen. Die is in principe bindend, maar minder eenvoudig af te dwingen als een partij zich er niet aan houdt. Of homologatie in jouw geval nuttig is, hangt af van je situatie.

Kort samengevat

Bemiddeling is een waardevol alternatief voor de rechtbank: je behoudt de controle, het is vaak sneller en goedkoper, en het traject is vertrouwelijk. Met een erkende bemiddelaar kun je je akkoord bovendien laten homologeren zodat het afdwingbaar wordt. Of bemiddeling voor jouw conflict de beste keuze is, hangt af van je concrete situatie; laat je gerust adviseren of vraag een gratis match met iemand die je dossier kan beoordelen.